ضمانت نامه بانکی چیست؟ انواع، شرایط صدور، مدارک مورد نیاز

ضمانت نامه بانکی سندی معتبر و قابل استناد است که برای تضمین قراردادهای منعقد شده بین طرفین معامله مورد استفاده قرار می‌گیرد. به طور کلی، ضمانت نامه‌های مختلفی وجود دارد که از طریق بانک برای فرد متقاضی صادر می‌شود. در ادامه مطلب انواع ضمانت نامه‌ها را توضیح داده و به شرایط، مدارک لازم، مدت اعتبار، تمدید و ابطال آنها می‌پردازیم.

ضمانت نامه بانکی چیست؟

ضمانت نامه بانکی یکی از خدماتی است که بانک‌ها به مشتریان خود ارائه می‌کنند. به عبارتی دیگر، بانک‌ها با ارائه ضمانت نامه‌های مختلف، ضامن مشتری خود می‌شوند که مشتری می‌تواند از آنها برای تضمین قراردادهای کاری استفاده کند.

ارکان ضمانت نامه

ارکان ضمانت نامه در واقع همان اطلاعاتی است که درج آنها در ضمانت نامه بانکی الزامی است. این موارد عبارت است از:

• ضامن
• ضمانت خواه
• موضوع ضمانت نامه بانکی
• تاریخ سررسید ضمانت نامه
• ذی‌نفع ضمانت نامه
• مبلغ وجه‌الضمان

انواع ضمانت نامه بانکی

ضمانت نامه‌های بانکی انواع مختلفی دارند که برای اهداف متفاوتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در ادامه انواع ضمانت نامه‌های بانکی را معرفی کرده‌ایم.

1. ضمانت نامه مناقصه یا مزایده

این ضمانت نامه که بیشتر در پروژه‌های بین‌المللی کاربرد دارد، برای شرکت‌کنندگان در مزایده‌ها و مناقصات صادر می‌شود. به عبارتی دیگر، این ضمانت نامه تضمینی برای حضور آنها در مزایده و مناقصه است. در صورتی که شرکت‌کنندگان به تعهدات خود عمل نکنند، بانک مبلغ درج شده در ضمانت نامه را به ذی‌نفع پرداخت می‌کند.

2. ضمانت نامه تعهد پرداخت

همانطور که از اسم آن مشخص است، این ضمانت ‌نامه برای تضمین بازپرداخت وام یا تسهیلات در موارد وام‌دهی و یا تامین مالی پروژه‌های مختلف مخصوصاً پروژه‌های پیمانکاری صادر می‌شود. بنابراین، در صورت عدم پرداخت مبلغ وام از سوی فرد متقاضی، بانک به عنوان ضامن متعهد می‌شود که مبلغ ضمانت نامه را پرداخت کند.

3. ضمانت نامه گمرکی

ضمانت نامه گمرکی برای ضمانت پرداخت حقوق گمرکی صادر می‌شود که واردکنندگان کالا از آن استفاده می‌کنند. ضمانت نامه گمرکی برای کشور میزبان اهمیت زیادی دارد و واردکننده را متعهد می‌کند که کلیۀ تعهدات مالی خود را انجام دهد. همچنین، این ضمانت نامه‌ها برای آسان کردن امور گمرکی واردات موقت نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

4. ضمانت نامه‌های پیمان

ضمانت نامه‌های پیمان در قراردادهای پیمانکاری مانند پروژه‌های تولیدی و پروژه‌های عمرانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این قراردادها، دولت به عنوان کارفرما در نظر گرفته شده و پیمانکاران باید ضمانت نامه پیمان را به دولت ارائه کنند.

5. ضمانت نامه حسن انجام تعهدات

در اکثر مواقع، این ضمانت نامه در قراردادهای کاری و پیمانکاری مورد استفاده قرار می‌گیرد و پیمانکار را موظف می‌کند که روند کار را براساس زمان و شرایط ذکر شده در قرارداد به انجام برساند. چنانچه پیمانکار طبق موارد ذکر شده در قرارداد عمل نکند، کارفرما می‌تواند مبلغ درج شده در ضمانت نامه را از بانک درخواست کند.

6. ضمانت نامه پیش پرداخت

ضمانت نامه پیش پرداخت معمولاً در معاملات و پروژه‌های بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از این ضمانت نامه، کارفرما قسمتی از مبلغ پروژه را به صورت پیش پرداخت به پیمانکار پرداخت می‌کند. پیمانکار موظف است با مبلغ پرداخت شده منابع مورد نیاز برای پروژه را تهیه کند. معمولاً مبلغ ضمانت نامه پیش پرداخت بین 5 تا 30 درصد از ارزش کل معامله است.

7. ضمانت نامه حسن انجام کار

در صنف‌های مختلف، قرارداد کاری میان کارفرما و کارگر بسته می‌شود. کارفرمایان برای اطمینان از حسن انجام کار کارگران، “ضمانت نامه حسن انجام کار” از کارگران درخواست می‌کنند. در این شرایط، 10% از مبلغ قرارداد به عنوان ضمانت نامه حسن انجام کار تلقی شده و کارگران موظف به امضای این ضمانت نامه و ارائه آن به کارفرما هستند.

8. ضمانت نامه استرداد کسور وجه الضمان

در قراردادهای پیمانکاری، مبلغ تعیین شده بین کارفرما و پیمانکار در قسمت‌های مختلف و طبق پیشرفت کار پرداخت می‌شود. در انعقاد این قراردادها، معمولاً کافرما بخشی از مبلغ پروژه را (بین 5 تا 10 درصد) نزد خود نگه می‌دارد که به آن کسور وجه‌الضمان می‌گویند. این ضمانت نامه تضمینی برای انجام پروژه از سوی پیمانکار است.

مندرجات ضمانت نامه بانکی

مندرجات ضمانت نامه بانکی موارد مهمی هستند که ثبت آنها در ضمانت نامه‌های بانکی الزامی است. پس از درج این مندرجات، ضمانت نامه‌ها باید در سامانه سپام به ثبت رسیده و شماره ضمانت آن نیز دریافت شود. مندرجات ضمانت نامه بانکی به شرح زیر است:

• مشخصات کامل متقاضی ضمانت نامه بانکی
•  مشخصات کامل ذی‌نفع
• موضوع قرارداد منعقد شده بین طرفین (متقاضی و ذی‌نفع)
• شرایط قرارداد براساس توافق بین طرفین
• مبلغ یا وجه‌الضمان ضمانت نامه (به دو صورت حروف و عدد)
• نام بانک صادرکننده ضمانت نامه
• شرایط و مواردی که باعث پایان اعتبار ضمانت‌نامه بانکی می‌شود
• شماره و تاریخ صدور ضمانت نامه
• مدت اعتبار ضمانت نامه
• تمبر مالیاتی

شرایط صدور ضمانت نامه بانکی

بانک‌ها برای صدور ضمانت ‌نامه‌های بانکی شروط مشخصی را تعیین کرده‌اند که در زیر آورده شده است:

• افتتاح حساب بانکی در بانک مذکور
• رعایت تعهدات و برخورداری از تمکن مالی
• اصل قرارداد منعقد شده
• پرداخت حداقل 5% از مبلغ ضمانت‌نامه
• صدور و ظهرنویسی ضمانت نامه براساس قوانین آیین‌نامه

وثیقه های مورد نیاز برای ضمانت نامه بانکی

برای دریافت ضمانت‌نامه‌های بانکی باید وثیقه‌های معتبری توسط متقاضیان به بانک مربوطه ارائه شود. از وثیقه‌های معتبر می‌توان موارد زیر را نام برد:

• سفته
• سپرده‌های سرمایه‌گذاری در بانک مربوطه
• اموال منقول
• تضمین بانک‌های مورد اعتماد
• سهام شرکت‌های بورسی
• کشتی و هواپیما

مدارک مورد نیاز برای دریافت ضمانت نامه

مدارک لازم جهت دریافت ضمانت نامه بانکی برای اشخاص حقیقی و حقوقی کمی متفاوت است. این مدارک الزامی به شرح زیر است:

اشخاص حقیقی

• داشتن حساب بانکی در بانک مورد نظر
• نسخه اصل و یک نسخه کپی از قرارداد
• شناسنامه و کارت ملی
• اجاره نامه محل فعالیت تجاری (اسناد مالکیت)
• ارائه درخواست ذی‌نفع برای ضمانت نامه بانکی
• ارائه آخرین تراز آزمایشی برای آخرین ماه فعالیت
• بررسی و تایید اعتبار سنجی بانکی توسط بانک

اشخاص حقوقی

• داشتن حساب بانکی در بانک مورد نظر
• نسخه اصل و کپی از قرارداد
• شناسنامه و کارت ملی مدیران
• سند محل فعالیت
• ارائه درخواست ذی‌نفع برای ضمانت نامه بانکی
• تصاویر روزنامه رسمی شرکت
• مجوزهای صنفی
• ارائه صورت‌های مالی (در مبالغ زیاد)
• تصویر کارت اقتصادی

مدت اعتبار ضمانت نامه بانکی

مدت اعتبار ضمانت نامه‌های بانکی با توجه به نوع ضمانت نامه و نوع قرارداد متفاوت است. به طور کلی، ارائه ضمانت نامه‌های بانکی قانون و مقررات مشخصی دارد و مدت اعتبار آنها نیز با توجه به شرایط خاصی توسط بانک تعیین می‌شود.

تمدید اعتبار ضمانت نامه بانکی

همه ضمانت نامه‌های بانکی مدت اعتبار مشخصی دارند اما تنها برای برخی از آنها قابلیت تمدید اعتبار فراهم است. بانک‌ها پس از اتمام مدت اعتبار ضمانت نامه‌ها با توجه به قوانین بانکی و شرایط قرارداد مورد نظر، اعتبار آنها را تمدید می‌کنند.

ابطال ضمانت نامه بانکی

در برخی مواقع، متقاضی یا ذی‌نفع ممکن است به دلایل مختلفی قبل از اتمام مدت اعتبار، درخواست ابطال ضمانت نامه بانکی را داشته باشد. ابطال ضمانت نامه بانکی باید براساس قوانین بانکی انجام شود. مواردی که متقاضی ضمانت نامه و ذی‌نفع باید برای ابطال آن انجام دهند عبارت است از:

• درخواست کتبی ابطال ضمانت نامه
• تاریخ انقضا سررسید
• رعایت شرایط مشخص شده در ضمانت نامه

جمع‌بندی

ضمانت نامه‌های مختلف با توجه به قوانین و مقررات خاصی توسط بانک‌ها به متقاضیان ارائه می‌شوند. ارائه این ضمانت نامه‌ها نه تنها باعث کسب درآمد و سودآوری بانک‌ها می‌شود، بلکه به معاملات اقتصادی و رشد جامعه کمک فراوانی می‌کند. در این مقاله از محاسبان سعی کردیم تمام نکات مهم در مورد ضمانت نامه بانکی را توضیح دهیم. چنانچه هنوز سوالی در این خصوص دارید، در قسمت نظرات با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول