ماده ۱۰۵ قانون مالیات های مستقیم + تبصره های مهم

آیا می‌دانید چرا برخی شرکت‌ها با وجود درآمد بالاتر، مالیات کمتری پرداخت می‌کنند؟ ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم ستون فقرات نظام مالیات‌بندی اشخاص حقوقی در ایران است. این ماده نرخ پایه مالیات بر درآمد شرکت‌ها را ۲۵ درصد تعیین کرده است؛ اما با به‌کارگیری برخی استراتژی‌ها می‌توان این نرخ را تا ۲۰ درصد کاهش داد. در این مقاله از محاسبان، به تفسیر ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم و تبصره ۷ ماده ۱۰۵ در سال ۱۴۰۵ می‌پردازیم.

متن ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

متن کامل ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم به عنوان پایه محاسبه مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی، به شرح زیر است:

ماده ۱۰۵ ـ جمع درآمد شرکت‌ها و درآمد ناشی از فعالیت‌های‌ انتفاعی سایر اشخاص حقوقی که از منابع مختلف در ایران یا خارج ‌از ایران تحصیل می‌شود، پس از وضع زیان‌های حاصل از منابع ‌غیرمعاف و کسر معافیت‌های مقرر به استثنای مواردی که طبق ‌مقررات این قانون دارای نرخ جداگانه‌ای می‌باشد، مشمول مالیات ‌به نرخ بیست و پنج درصد (۲۵%) خواهند بود.

تفسیر ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم یکی از کلیدی ‌ترین ماده‌های قانون مالیات‌های مستقیم است که به‌طور مشخص فرآیند محاسبه و تعیین مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی را توضیح می‌دهد. در ادامه، به تفسیر ماده 105 قانون مالیات های مستقیم می‌پردازیم:

منظور از جمع درآمد شرکت‌ها چیست؟

درآمد ناشی از فعالیت‌های انتفاعی سایر اشخاص حقوقی، به طور خاص در چارچوب قوانین مالیاتی، به درآمدهایی گفته می‌شود که توسط اشخاص حقوقی به جز شرکت‌ها از طریق فعالیت‌های اقتصادی به دست می‌آید. به بیان ساده‌تر، این درآمدها مربوط به فعالیت‌هایی است که در حوزه‌های مختلف اقتصادی مثل صنعت، معدن، تجارت، خدمات و تولیدات دیگر به دست می‌آید، اما به شکل غیرشرکتی (غیر از طریق شرکت‌های تجاری و حقوقی) صورت می‌گیرد.

در راستای قوانین مالیات‌های مستقیم، هدف قانون‌گذار از عبارت «سایر اشخاص حقوقی»، شامل اشخاصی است که طبق تبصره ۲ ماده ۲ این قانون، مشمول مالیات نمی‌شوند و به همین دلیل، هرگاه این افراد وارد فعالیت‌های اقتصادی شوند، باید درآمدهای ناشی از فعالیت‌های خود را مطابق با نرخ‌های مالیاتی مشخص‌شده در ماده ۱۰۵ این قانون پرداخت کنند.

منظور از منافع مختلف تحصیل در ایران یا خارج از ایران چیست؟

منافع مختلف تحصیل در ایران یا خارج از ایران به معنای درآمدهایی است که توسط اشخاص حقوقی ایرانی از منابع داخلی یا خارجی به دست می‌آید. طبق بند ۴ ماده ۱ قانون مالیات‌های مستقیم، این بند به وضوح تعیین می‌کند که هر شخص حقوقی ایرانی موظف است نسبت به تمام درآمدهایی که از فعالیت‌های اقتصادی خود در ایران یا خارج از ایران به دست می‌آورد، مالیات پرداخت کند. 

پس از وضع زیان های حاصل از منابع غیر معاف و کسر معافیت های مقرر

در نظام مالیاتی، قانون‌گذار به وضوح پیش‌بینی کرده است که اگر درآمدی از پرداخت مالیات معاف باشد یا مشمول نرخ صفر یا نرخ مقطوع شود، هزینه‌های مرتبط با درآمدهای معاف از مالیات یا درآمدهایی که مشمول نرخ صفر یا نرخ مقطوع هستند به‌عنوان هزینه‌های قابل قبول مالیاتی شناخته نمی‌شوند.

به استثنای مواردی که طبق مقررات این قانون دارای نرخ جداگانه هستند

در قوانین مالیاتی، ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم به طور کلی نرخ مالیاتی ۲۵ درصد را برای اغلب درآمدهای مشمول مالیات اشخاص حقوقی تعیین می‌کند. اما استثناهایی وجود دارد؛ برخی درآمدها طبق مقررات این قانون دارای نرخ خاص و جداگانه‌ای هستند. مهم‌ترین این موارد، مالیات مربوط به نقل و انتقال املاک و حق واگذاری محل است که به طور مشخص در مواد ۵۹ و ۱۴۳ قانون مالیات‌های مستقیم به آن‌ها پرداخته شده است.

برای این نوع درآمدها که شیوه خاصی برای تشخیص و تعیین مالیات دارند (مانند نقل و انتقال املاک و حق واگذاری محل)، نیازی به ارائه اظهارنامه جداگانه نیست. با این حال، در صورت عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر، جریمه‌های پیش‌بینی‌شده در ماده ۱۹۰ قانون مالیات‌های مستقیم نیز شامل این مالیات‌ها می‌شود.

تبصره ۱ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

این تبصره به‌طور خاص به اشخاص حقوقی ایرانی غیر تجاری اشاره دارد که هدف از تأسیس آن‌ها تقسیم سود نبوده و به نوعی سازمان‌های غیرانتفاعی محسوب می‌شوند. طبق این تبصره، اگر چنین نهادهایی در کنار فعالیت‌های اصلی خود فعالیت‌های درآمدزا و انتفاعی انجام دهند، درآمد حاصل از این فعالیت‌ها مشمول مالیات خواهد بود.

به بیان ساده‌تر، در صورتی‌که یک مؤسسه حقوقی غیرانتفاعی، در کنار فعالیت‌های اصلی خود، اقدام به انجام فعالیت‌های اقتصادی و درآمدزا کند، درآمد حاصل از این فعالیت‌ها به نرخ ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم محاسبه و وصول می‌شود.

تبصره ۲ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

تبصره ۲ ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم به اشخاص حقوقی خارجی و مؤسسات مقیم خارج از ایران مربوط می‌شود. بر اساس این تبصره، هرگاه این اشخاص از سرمایه‌گذاری یا فعالیت در ایران درآمدی کسب کنند، درآمد مشمول مالیات آن‌ها با نرخ ۲۵ درصد مشمول مالیات خواهد بود.

این درآمد می‌تواند به شکل‌های مختلفی به دست آمده باشد؛ مانند فعالیت مستقیم در ایران یا فعالیت از طریق شعبه، نماینده، کارگزار یا سایر واسطه‌ها. همچنین درآمدهایی که از واگذاری امتیازها و حقوق، انتقال دانش فنی، ارائه آموزش، ارائه کمک‌های فنی یا واگذاری فیلم‌های سینمایی در ایران به دست می‌آید نیز مشمول مالیات است.

تبصره ۳ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

بر‌اساس تبصره ۳ ماده ۱۰۵ ق م م،  در خصوص اشخاص حقیقی یا حقوقی که پیش از این، مالیات‌هایی را پرداخت کرده باشند، در زمان محاسبه مالیات بر درآمد، مالیات‌هایی که قبلاً پرداخت شده است از کل مالیات تعلق گرفته کسر می‌شود و در صورتی که مبلغ اضافه بر مالیات تعیین شده پرداخت کرده باشند، این مبلغ قابل استرداد است.

تبصره ۴ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

اشخاص حقیقی و حقوقی، مطابق تبصره ۴ ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم، نسبت به سود سهام یا سهم‌الشرکه‌ای که از شرکت‌های سرمایه‌پذیر دریافت می‌کنند، مشمول مالیات دیگری نخواهند بود.

به بیان ساده‌تر، منظور این است که اگر شرکت سرمایه‌پذیر هنگام پرداخت سود یا سهم‌الشرکه، مالیات مربوط را اعمال و پرداخت کرده باشد، دیگر لازم نیست همان مبلغ، بار دیگر بررسی و مالیات جدید پرداخت شود.

تبصره ۵ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

مطابق با تبصره ۵ ماده ۱۰۵ قانون مالیات های مستقیم، هرگونه مالیات غیر از مالیات بر درآمد که طی سال مالی توسط یک شخص حقوقی پرداخت شود، در هنگام رسیدگی مالیاتی از درآمد مشمول مالیات کسر خواهد شد و نیازی به پرداخت مجدد آن مالیات نخواهد بود.

تبصره ۶ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

متن تبصره ۶ ماده ۱۰۵ عبارت است از:
درآمد مشمول مالیات ابرازی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی متعارف و شرکت‌های تعاونی سهامی عام، مشمول ۲۵ درصد تخفیف از نرخ تعیین‌شده در این ماده می‌شود.

منظور از “درآمد مشمول مالیات ابرازی” این است که شرکت باید اظهارنامه مالیاتی خود را ارائه کرده باشد. تخفیف ۲۵ درصدی تنها به مبلغ مالیات ابرازی اعمال می‌شود و شامل هزینه‌های برگشتی که توسط ممیز مالیاتی به درآمد مشمول مالیات اضافه می‌گردد، نخواهد شد.

تبصره ۷ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

تبصره 7 ماده 105 قانون مالیاتهای‌ مستقیم یکی از مهمترین و پر استفاده‌ترین تبصره‌های این ماده است. بر اساس این تبصره، چنانچه درآمد ابرازی اشخاص حقوقی نسبت به سال قبل ۱۰ درصد افزایش داشته باشد، از نرخ مالیات بر عملکرد این اشخاص یک واحد درصد کاسته می شود و این کاهش حداکثر تا ۵ واحد درصد قابل محاسبه خواهد بود.

شرط برخورداری از معافیت تبصره 7 ماده 105 قانون مالیاتهای مستقیم عبارت است از:

• تسویه بدهی مالیاتی سال‌های قبل
• ارائه اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر
• افزایش 45% درآمد نسبت به سال قبل

نحوه محاسبه تبصره ۷ ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم

نحوه اعمال تبصره ۷ ماده ۱۰۵ در اظهارنامه عملکرد، مطابق مراحل زیر عبارت است از:

مرحله ۱:  تعیین سود ابرازی سال گذشته

در ابتدا باید سود ابرازی مشمول مالیات سال قبل شرکت مشخص شود. منظور از سود ابرازی همان سودی است که در اظهارنامه مالیاتی سال قبل اعلام شده و مبنای محاسبه مالیات قرار گرفته است. این عدد پایه مقایسه برای محاسبه میزان افزایش سود در سال جاری محسوب می‌شود.

مرحله ۲:  تعیین سود ابرازی سال جاری

در مرحله بعد، سود ابرازی مشمول مالیات سال جاری تعیین می‌شود. این مبلغ همان سودی است که شرکت در اظهارنامه مالیاتی سال جاری قبل از کسر مالیات اعلام می‌کند و نشان‌دهندهٔ عملکرد مالی شرکت در سال جاری است و باید با سود سال گذشته مقایسه شود.

مرحله ۳:  محاسبه درصد افزایش سود

پس از مشخص شدن سود ابرازی دو سال، باید درصد افزایش سود سال جاری نسبت به سال قبل محاسبه شود. برای این کار اختلاف سود دو سال به دست می‌آید و سپس نسبت به سود سال قبل سنجیده می‌شود. نتیجه این محاسبه نشان می‌دهد سود شرکت چند درصد افزایش داشته و مبنای تعیین میزان تخفیف مالیاتی خواهد بود.

مرحله ۴:  تعیین میزان کاهش نرخ مالیات

طبق تبصره ۷ ماده ۱۰۵، به ازای هر ۱۰ درصد افزایش سود ابرازی نسبت به سال قبل، یک واحد درصد از نرخ مالیات اشخاص حقوقی کاهش پیدا می‌کند که این درصد در سال ۱۴۰۵ به ۴۵ درصد افزایش یافته است.

مرحله ۵:  اعمال سقف تخفیف قانونی

در نهایت باید توجه داشت که این کاهش نرخ مالیات محدودیت دارد. حتی اگر سود شرکت بیش از ۵۰ درصد افزایش پیدا کند، حداکثر تخفیف قابل اعمال فقط ۵ واحد درصد است. بنابراین پایین‌ترین نرخ مالیاتی که از این طریق برای شرکت ایجاد می‌شود ۲۰ درصد خواهد بود.

جمع‌بندی

نرخ مالیات اشخاص حقوقی بر اساس ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم ۲۵ درصد است. با این حال، تبصره ۷ این ماده به شرکت‌هایی که درآمد مشمول مالیات آن‌ها در سال 1405 معادل 45 درصد نسبت به سال قبل افزایش داشته باشد، امکان کاهش نرخ مالیات را به‌ازای هر ۱۰ درصد افزایش، حداکثر تا ۵ واحد درصد می‌دهد. به نظر شما، شرط ۴۵٪ افزایش درآمد برای استفاده از تبصره ۷ در سال ۱۴۰۵، انگیزه کافی برای شفاف‌سازی درآمد شرکت‌ها ایجاد می‌کند؟ نظرات و تجربیات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول