مالیات حق تمبر چیست؟ انواع مالیات تمبر؛ جدول + معافیتها
آیا تاکنون به مالیاتهایی که در زندگی روزمره پرداخت میکنیم، فکر کردهاید؟ یکی از این مالیاتها، مالیات حق تمبر است که شاید کمتر از سایر انواع مالیات مستقیم شناخته شده باشد، اما اهمیت بسیار زیادی در کسبوکارها و معاملات روزانه دارد. مالیات رسمی تمبر اغلب در فرآیندهای حقوقی و اقتصادی نقشی اساسی ایفا میکند و ضامن شفافیت و اعتبار معاملات و قراردادهای مختلف نیز به حساب میآید. در این مقاله از محاسبان، با انواع حق تمبر مالیاتی و نحوهٔ تهیه تمبر مالیاتی آشنا میشویم.
تمبر مالیاتی چیست؟
مالیات حق تمبر، مبلغی است که به منظور رسمیسازی و اعتباربخشی به برخی اسناد مالی و قانونی به دولت پرداخت شده و اغلب به صورت درصدی از ارزش قرارداد یا مبلغ مندرج در سند محاسبه میشود.
به بیان سادهتر، حق تمبر هزینهای است که برای ثبت و قانونی کردن برخی معاملات و اسناد مالیاتی به آنها اضافه میشود. به عنوان مثال، هنگام صدور اسناد مربوط به ثبت شرکت یا افزایش سرمایه، پرداخت مالیات رسمی تمبر یک الزام قانونی است. با این اقدام، دولت اطمینان مییابد که تمامی اسناد از نظر حقوقی معتبر بوده و حقوق طرفین قرارداد در یک بستر قانونی انجام میشود.
انواع حق تمبر مالیاتی
مالیات حق تمبر انواع مختلفی دارد که در ادامه به معرفی آنها خواهیم پرداخت. اگر قرار است مالیات حق تمبر پرداخت کنید بهتر است با انواع آن آشنا باشید و بدانید بابت چه چیزی و چه مقدار باید مالیات پرداخت کنید. در قانون مالیاتهای مستقیم حدود ۸ ماده به این موضوع اختصاص داده شده که در ادامه آن را بررسی میکنیم.
۱. حق تمبر چک
طبق ماده ۴۴ قانون مالیاتهای مستقیم، از هر برگ چک که از طرف بانکها چاپ میشود، موقع چاپ ۲۰۰ ریال مالیات اخذ میشود.
۲. حق تمبر سفته
مالیات حق تمبر سفته براساس ارزش اسمی یک سفته محاسبه میشود. در ماده ۴۵ قانون مالیاتهای مستقیم هم ذکر شده از اوراقی مانند برات، فته طلب (سفته) و نظایر آنها معادل نیم در هزار حق تمبر اخذ میشود. برای مثال شما برای خرید سفته ۱ میلیون تومانی باید ۵۰۰ تومان مالیات و برای سفته ۱۰ میلیون تومانی، ۵,۰۰۰ تومان مالیات بپردازید.
۳. حق تمبر اسناد، مدارک و اوراق
در ماده ۴۶ قانون مالیاتهای مستقیم، تمامی اسنادی که مشمول مالیات حق تمبر میشوند کامل بیان شده است. مطابق با این ماده، به کلیهٔ اسناد قابل انتقال که در ایران صادر و مورد معامله قرار گرفتهاند، به استثنای چک و سفته که در ماده ۴۴ و ۴۵ بیان شده است، بارنامه دریایی و هوایی و همچنین اوراق بیمه مالالتجاره مبلغ ۵,۰۰۰ ریال و بارنامه زمینی و صورت وضعیت مسافری مبلغ ۱,۰۰۰ ریال حق تمبر تعلق میگیرد.
تبصره ۱ ماده ۴۶: از اوراق و مدارک زیر به شرح مقرر در این ماده حق تمبر اخذ میشود:
- بابت صدور کارت معافیت هریک از مشمولان که به دلایل مختلف از انجام دادن خدمت وظیفه معاف میشوند، بابت صدور کارت معافیت مبلغ ۱۰,۰۰۰ ریال حق تمبر اخذ میشود.
- برای هرگونه گواهینامه رانندگی بینالمللی مبلغ ۵۰,۰۰۰ ریال حق تمبر اخذ میشود.
- از هر پلاک ترانزیت انواع خودرو و همچنین از شمارهگذاری هر وسیله نقلیه که به صورت موقت وارد کشور میشود، مبلغ ۲۰۰,۰۰۰ ریال تمبر اخذ میشود.
- بابت گواهینامه رانندگی انواع خودرو به ازای هر سال مدت اعتبار مبلغ ۱,۰۰۰ ریال حق تمبر اخذ میشود.
- بابت کارنامه و گواهینامه دانشآموزان دوره ابتدایی، راهنمایی و متوسطه مبلغ ۱,۰۰۰ ریال تمبر اخذ میشود.
- بابت دانشنامه و گواهی دانشنامه کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکترا و بالاتر مبلغ ۱۰,۰۰۰ ریال اخذ میشود.
- برای گواهی ارزش تحصیلی دورههای ابتدایی، راهنمایی و متوسطه خارجی مبلغ ۲۰,۰۰۰ ریال تمبر اخذ میشود.
- برای گواهی ارزش تحصیلی دورههای فنی و حرفهای و دانشگاهی خارجی مبلغ ۵۰,۰۰۰ ریال تمبر اخذ میشود.
- بابت پروانه مامایی یا مدرک تحصیلی دوره کاردانی و دندانپزشکی تجربی مبلغ ۲۰,۰۰۰ ریال تمبر حق تمبر اخذ میشود.
- برای پروانه مشاغل پزشکی، دندانپزشکی، پیراپزشکی، دامپزشکی و داروسازی مبلغ ۱۰۰,۰۰۰ ریال تمبر اخذ میشود.
- برای جواز تاسیس، کارت شناسایی واحدهای تولیدی و معدنی، کارت بازرگانی، پروانه وکالت و کارشناسی و سایر پروانههای کسب و کار، بابت صدور مبلغ ۱۰۰,۰۰۰ ریال و بابت تجدید آنها مبلغ ۵۰,۰۰۰ ریال حق تمبر اخذ میشود.
۴. حق تمبر مدارک بانکی
طبق ماده ۴۷ قانون مالیاتهای مستقیم، از کلیۀ اسناد و مدارک بانکی که بین بانک و مشتریان آنها بسته میشود، مبلغ ۱۰,۰۰۰ ریال حق تمبر دریافت میشود. البته در شرایطی که این قراردادها در دفاتر اسناد رسمی به ثبت نرسیده باشند. اسناد و مدارک بین بانکی مشمول مالیات حق تمبر به شرح زیر است:
- برگ قبول شرایط عمومی حساب جاری
- قرارداد وام یا اعطای تسهیلات از هر نوع که باشد و نیز اوراق و فرمهای تعهدآوری که بانکها در انجام معاملات از مشتریان بابت آن امضا میگیرند.
- قردادهای انواع سپردههای سرمایهگذاری
- وکالتنامههایی که در دفتر بانک تنظیم میشود و مشتریان حق امضای خود را به دیگری واگذار میکنند.
- قراردادهای دیگری که بین بانک و مشتریان بسته میشود و طرفین قرارداد تعهدها و مسئولیتهایی را بر عهده میگیرند.
- ضمانتهای صادر شده از طرف بانکها
- تقاضای صدور ضمانتنامه در صورتی که ضمانتنامه از طرف بانک قبول شده و ضمانتنامه صادر میشود.
- تقاضای گشایش اعتبار اسنادی برای داخل ایران یا برای کشورهای خارجی در صورتی که تقاضا از سمت بانک تایید شده و اعتبار اسنادی گشایش یابد.
۵. حق تمبر ثبت شرکت
طبق ماده ۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم، سهام همه شرکتهای ایرانی به غیر از شرکتهای تعاونی، براساس ارزش اسمی سهام به قرار نیم در هزار مشمول مالیات تمبر خواهد بود. این مالیات باید ظرف دو ماه از تاریخ ثبت قانونی شرکت پرداخت شود.
در مورد مالیات حق تمبر افزایش سرمایه و سهام اضافی، از تاریخ ثبت افزایش سرمایه در اداره ثبت شرکتها از طریق ابطال تمبر باید پرداخت شود. در مورد شرکتهایی که قبلاً سرمایه خود را کاهش دادهاند تا میزانی که حق تمبر آن پرداخت شده است، مشمول حق تمبر مجدد نخواهند بود.
۶. مالیات حق تمبر اسناد صادر شده خارج از ایران
طبق قانون ۴۹ قانون مالیاتهای مستقیم، اگر اسناد و اوراق ذکر شده در مادههای ۴۵، ۴۶، ۴۷، ۴۸ قانون صادر شده باشد، حق تمبر آنها توسط صادرکنندگان پرداخت میشود. ولی در صورتی که اسناد در خارج از کشور صادر شده باشد، اولین شخصی که اسناد را دریافت میکند باید قبل از هرگونه امضاء، ظهرنویسی، معامله، قبولی یا پرداخت حق تمبر را مطابق قوانین پرداخت کند. در هرصورت کلیۀ موسسات یا اشخاصی که در ایران اسناد مذکور را دریافت، معامله یا تادیه میکنند، متضامنا مسئول پرداخت حقوق مقرر خواهند بود.
۷. حق تمبر افزایش سرمایه
یک حالت دیگر که شرکتها باید حق تمبر بابت آن پرداخت کنند، افزایش سرمایه است. این نکته در ماده ۴۸ قانون مالیات مستقیم بیان شده است. زمانی که شرکتها اقدام به افزایش سرمایه میکنند لازم است که حق تمبر آن را هم طبق زمان مشخص شده پرداخت کنند.
در صورت عدم پرداخت این مالیات جریمههای مختلفی برای شرکتها در نظر گرفته میشود. یعنی با توجه به اینکه افزایش سرمایه از طریق سرمایه نقدی، مطالبات حل شده، حساب جاری شرکا یا شخص ثالث باشد، مقدار مالیاتی که برای حق تمبر آن در نظر گرفته میشود، متفاوت است.
تمبر مالیاتی را از کجا تهیه کنیم؟
طبق ماده 50 قانون مالیاتهای مستقیم، وزارت امور اقتصادی و دارایی مجاز است که سفته، برات، بارنامه و اوراق دیگر مشمول حق تمبر را چاپ و در دسترس متقاضیان بگذارد. وزارت امور اقتصادی و دارایی میتواند در مواردی به جای الصاق و ابطال تمبر به دریافت حق تمبر در قبال صدور قبض مالیات اکتفا کند.
جدول حق تمبر و نرخ حق تمبر آنها
در جدول زیر اسناد مشمول حق تمبر و میزان مالیات آن، موضوع مادههای ۴۴، ۴۵، ۴۶، ۴7 و ۴۸ قانون مالیاتهای مستقیم در جدول زیر به تفکیک درج شده است.
| ردیف | اوراق، اسناد، مدارک و سهام مشمول حق تمبر | میزان حق تمبر | حکم قانونی |
| ۱ | هر برگ چک | ۲۰۰ ریال | ماده ۴۴ |
| ۲ | برات، فته طلب (سفته) و نظایر آنها (حقتمر بابت کمتر از هزار ریال معادل حق تمبر هزار ریال خواهد بود.) | نسبت به مبلغ آن معادل نیم در هزار | ماده ۴۵ و تبصره آن |
| ۳ | از کلیه اسناد تجاری قابل انتقال که در ایران صادر و یا معامله و مورد استفاده قرار داده میشود، به استثنای اوراق مذکور در ماده ۴۵ و ۴۶ قانون مالیات مستقیم | ۵۰۰۰ ریال | ماده ۴۶ |
| ۴ | اسناد کاشف از حقوق مالکیت نسبت به مالالتجاره از قبیل بارنامه دریایی و هوایی | ۵۰۰۰ ریال | ماده ۴۶ |
| ۵ | اوراق بیمه مالالتجاره | ۵۰۰۰ ریال | ماده ۴۶ |
| ۶ | بارنامه زمینی و صورت وضعیت مسافری | ۱۰۰۰ ریال | ماده ۴۶ |
| ۷ | کارت معافیت از خدمت وظیفه | ۱۰۰۰۰ ریال | بند ۱ تبصره ماده ۴۶ |
| ۸ | هرگونه گواهینامه رانندگی بینالمللی | ۵۰۰۰۰ ریال | بند ۲ تبصره ماده ۴۶ |
| ۹ | هر پلاک ترانزیت انواع خودرو | ۲۰۰۰۰۰ | بنده ۳ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۰ | شمارهگذاری هر وسیله نقلیه وارداتی به صورت موقت | ۲۰۰۰۰۰ ریال | بنده ۳ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۱ | گواهینامه رانندگی به ازای هرسال مدت اعتبار | ۱۰۰۰ ریال | بنده ۴ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۲ | کارنامه و گواهینامه آموزش دانشآموزان | ۱۰۰۰ ریال | بند ۵ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۳ | دانشنامه و گواهی دانشنامه کاردانی تا دکتری و بالاتر | ۱۰۰۰۰ ریال | بند ۶ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۴ | گواهی ارزش تحصیلی دانشآموزان خارجی | ۲۰،۰۰۰ ریال | بند ۷ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۵ | گواهی ارزش تحصیلی و فنیوحرفهای و دانشگاهی خارجی | ۵۰،۰۰۰ ریال | بند ۸ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۶ | پروانه مامایی یا مدرک تحصیلی دوره کاردانی و دندانپزشکی تجربی | ۲۰،۰۰۰ ریال | بند ۹ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۷ | پروانه مشاغل پزشکی، دندانپزشکی، پیراپزشکی، دامپزشکی و داروسازی | ۱۰۰،۰۰۰ ریال | بند ۱۰ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۸ | جواز تاسیس، کارت شناسایی واحدهای تولیدی و معدنی | بابت صدور ۱۰،۰۰۰ ریال ————— بابت تجدید ۵۰،۰۰۰ ریال | بند ۱۱ تبصره ماده ۴۶ |
| ۱۹ | کارت بازرگانی، پروانه وکالت و کارشناسی و سایر پروانههای کسبوکار | بابت صدور ۱۰،۰۰۰ ریال ————— بابت تجدید ۵۰،۰۰۰ ریال | بند ۱۱ تبصره ماده ۴۶ |
| ۲۰ | برگ قبول شرایط عمومی حساب تجاری | ۱۰،۰۰۰ | بند ۱ ماده ۴۷ |
| ۲۱ | قرارداد وام یا اعطای تسهیلات از هر نوع که باشد و نیز اوراق و فرمهای تعهدآوری که بانکها به نامهای مختلف در موقع انجام معاملات به امضای مشتریان خود میرسانند. | ۱۰،۰۰۰ ریال | بند ۲ ماده ۴۷ |
| ۲۲ | قراردادهای انواع سپردههای سرمایهگذاری | ۱۰،۰۰۰ ریال | بند ۳ ماده ۴۷ |
| ۲۳ | وکالتنامههای بانکی که در دفتر بانک تنظیم میشود و مشتریان حقامضای خود را به دیگری واگذار میکنند. | ۱۰،۰۰۰ ریال | بند ۴ ماده ۴۷ |
| ۲۴ | قراردادهای دیگری که بین بانکها و مشتریان منعقد میشود و طرفین تعهدات و مسئولیتهایی را به عهده میگیرند و به امور مذکور در ماده ۴۷ مرتبط میشود. | ۱۰،۰۰۰ ریال | بند ۵ ماده ۴۷ |
| ۲۵ | ضمانتنامههای صادره از طرف بانکها | ۱۰،۰۰۰ ریال | بند ۶ ماده ۴۷ |
| ۲۶ | تقاضای صدور ضمانتنامه | ۱۰،۰۰۰ ریال | بند ۷ ماده ۴۷ |
| ۲۷ | تقاضای گشایش اعتبار اسنادی | ۱۰،۰۰۰ ریال | بند ۸ ماده ۴۷ |
معافیت های حق تمبر
براساس قانون مالیات های مستقیم، برخی فعالیتهای اقتصادی از مالیات حق تمبر به شرح زیر معاف هستند:
۱. شرکت تعاونی
مطابق با ماده ۴۸ قانون مالیات مستقیم، شرکتهای تعاونی مشمول پرداخت حق تمبر نمیشوند.
۲. ماده ۲۷ قانون رفع موانع تولید
در ماده ۲۷ قانون رفع موانع تولید رقابتپذیر و ارتقای نظام مالی کشور، شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار یا بازار خارج از بورس موضوع قانون بازار اوراق بهادار که از محل آورده نقدی یا مطالبات حال شده سهامداران، افزایش سرمایه میدهند از پرداخت حق تمبر موضوع ماده ۴۸ قانون مالیات مستقیم و تبصره آن معاف میشوند.
۳. مناطق آزاد تجاری
طبق بشخنامهای با شماره ۲۰۰/۹۴/۱۳ در تاریخ ۱۳۹۴/۰۲/۰۸ و ماده ۱۳ قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری صنعتی و اصلاحات بعدی آن، اشخاص حقیقی و حقوقی که در منطقه به انواع فعالیتهای اقتصادی اشتغال دارند، نسبت به هر نوع فعالیت اقتصادی در منطقه آزاد با اخذ مجوز به مدت ۲۰ سال از پرداخت مالیات بر درآمد و دارایی قانون مالیات مستقیم معاف هستند.
با توجه به این قانون، شرکتهایی که در منطقه آزاد تجاری ثبت شدهاند و مجوز فعالیت اقتصادی در آن منطقه را دارند و در آنجا مشغول به فعالیت هستند، مشمول معافیت ماده ۱۳ قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری میشوند.
۴. شرکتهای ادغام شده یا ترکیب شده
در بند الف ماده ۱۱۱ قانون مالیات مستقیم، تاسیس شرکت جدید با افزایش سرمایه شرکت موجود تا سقف مجموع سرمایههای ثبت شده شرکتهای ادغام یا ترکیب شده از پرداخت نیم در هزار حق تمبر موضوع ماده ۴۸ قانون مالیات مستقیم معاف هستند.
بیشتر بخوانید: مالیات حق الوکاله
جریمه عدم پرداخت حق تمبر
اگر متقاضی مالیات حق تمبر را پرداخت نکند، طبق قانون ۵۱ مالیاتهای مستقیم در صورت تخلف از قوانین و مقررات، متخلف علاوه بر اصل حق تمبر معادل دو برابر آن جریمه خواهد شد.
سامانه پرداخت حق تمبر مالیاتی
علاوه بر مواردی که در بالا گفتیم، مالیات تمبر برای موارد دیگری هم کاربرد دارد:
- تمدید کارت بازرگانی
- صدور پروانه کسب اتاق اصناف
- تمدید پروانه کسب اتاق اصناف
- سرمایه و تغییرات سرمایه
- صدور کارت بازرگانی
نحوۀ پرداخت مالیات حق تمبر به دو صورت حضوری و اینترنتی است و مودیان برای پرداخت اینترنتی حق تمبر باید به سایت امور مالیاتی کشور به آدرس tax.gov.ir، سامانه پرداخت قبوض برخط مالیاتی مراجعه کنند. سپس شناسه ۳۰ رقمی قبض مالیات خود را همراه با کد امنیتی در سامانه وارد و روی گزینه بررسی شناسه قبض نسیم کلیک کنید. یا میتوانید نرم افزار مالیات من را از لینک نرم افزار مالیات من (ویژه گوشی های هوشمند اندروید) دانلود کنید و همین مراحل را از طریق گوشی تلفن همراه خود انجام دهید.
بیشتر بخوانید: مالیات حق مسکن و خواروبار
مراحل پرداخت مالیات حق تمبر
بعد از ورود به سامانه مالیات حق تمبر باید اطلاعات زیر را وارد کنید:
- نام اصلی مودی را وارد کنید.
- سال عملکرد را تعیین کنید.
- نوع مالیات را انتخاب کنید (باید مالیات عملکرد را انتخاب کنید).
- مرحله وصول را علیالحساب قرار دهید.
- در قسمت منبع مالیاتی حق تمبر، نوع حق تمبر را انتخاب کنید.
- بعد روی گزینه صدور کلیک کنید.
- در این مرحله شناسه قبض نمایش داده میشود. در صورتی که اطلاعات صحیح است، گزینه پرداخت برخط را انتخاب کنید.
- پس از پرداخت قبض آن را در سامانه سازمان مورد نظر بارگذاری کنید. برای مثال اگر برای پروانه کسب نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی اقدام کردهاید، آن را در سامانه سانکا یا سماک بارگذاری کنید.
جمعبندی
در این مقاله دربارۀ مالیات حق تمبر و قوانین آن صحبت کردیم. پیشنهاد میکنیم اگر در خصوص قوانین حق تمبر سوال یا ابهامی برایتان وجود دارد از طریق کامنت با کارشناسان محاسبان در ارتباط باشید یا از خدمات مشاوره مالیاتی تلفنی محاسبان برای حل مشکل خود اقدام کنید. مشاوره مالیاتی محاسبان متشکل از تیمی از اساتید و مشاوران با تجربه در زمینه مالیاتی است که چراغ راه مسائل مالیاتی شما هستند.
سوالات متداول
1. آیا همه اسناد مشمول مالیات حق تمبر هستند؟
خیر، تمامی اسناد مشمول این مالیات نیستند. تنها اسنادی که نیاز به ثبت رسمی دارند یا در فرآیندهای حقوقی و تجاری استفاده میشوند، مشمول مالیات حق تمبر خواهند بود.
2. نرخ مالیات حق تمبر چقدر است؟
نرخ مالیات حق تمبر بستگی به نوع سند و مبلغ آن دارد. این نرخ ممکن است ثابت یا درصدی از مبلغ سند باشد. برای مثال، در قراردادهای خرید و فروش املاک معمولاً یک درصد از مبلغ خرید به عنوان مالیات تمبر محاسبه میشود.
3. آیا پرداخت مالیات حق تمبر برای معاملات غیررسمی هم الزامی است؟
خیر، مالیات حق تمبر فقط برای اسنادی که نیاز به ثبت رسمی دارند، اعمال میشود. برای معاملات غیررسمی که در قالب قراردادهای شفاهی یا بدون نیاز به ثبت رسمی صورت میگیرند، مالیات حق تمبر اعمال نمیشود.
4. آیا مالیات حق تمبر برای اسناد تجاری مانند چک و سفته هم اعمال میشود؟
بله، چکها و سفتهها در بسیاری از کشورها مشمول مالیات حق تمبر هستند. این مالیات معمولاً به صورت یک مبلغ ثابت یا درصدی از مبلغ سند تعیین میشود.
5. آیا میتوان مالیات حق تمبر را به صورت آنلاین پرداخت کرد؟
در برخی کشورها و مناطق، امکان پرداخت آنلاین مالیات حق تمبر وجود دارد. اما این بستگی به قوانین و مقررات هر کشور دارد. برای اطلاعات دقیقتر باید به اداره مالیاتی مربوطه مراجعه کرد.
6. آیا پرداخت مالیات حق تمبر برای تمدید اسناد هم لازم است؟
اگر سندی که قبلاً مشمول مالیات حق تمبر شده است، نیاز به تمدید یا اصلاح داشته باشد، ممکن است دوباره نیاز به پرداخت مالیات باشد. این بستگی به نوع سند و قوانین مربوطه دارد.
7. آیا مالیات حق تمبر قابل استرداد است؟
در شرایط خاص و بر اساس قوانین هر کشور، ممکن است در صورت اشتباه در پرداخت مالیات یا لغو سند، امکان استرداد مالیات حق تمبر وجود داشته باشد. برای این منظور، معمولاً باید درخواست خود را به سازمان مالیاتی ارائه دهید.
سلام متشکرم از مقاله مفید و کاملتون
درود و مهر
متشکریم از حسن نظر شما