سوت زنی مالیاتی چیست؛ اعلام فرار مالیاتی و قوانین + Pdf دستورالعمل

سوت زنی مالیاتی، راهکاری موثر برای مقابله با فرار مالیاتی و برقراری عدالت اقتصادی است؛ اما بسیاری هنوز از نقش و اهمیت آن آگاه نیستند. در شرایطی که تخلفات مالیاتی می‌تواند به اقتصاد و حقوق عمومی آسیب بزند، اطلاع از سازوکارهای قانونی گزارش‌دهی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. در این مقاله از محاسبان، با قوانین، سامانه و دستورالعمل سوت زنی مالیاتی آشنا می‌شویم.

سوت زنی مالیاتی چیست؟

سوت‌زنی مالیاتی به اقداماتی گفته می‌شود که افراد از طریق آن، جرائم مالیاتی مانند فرار مالیاتی یا عدم پرداخت مالیات را به مقامات ذی‌صلاح گزارش می‌دهند. این افراد که به «سوت‌زن» یا «افشاگر» معروف‌ هستند، می‌توانند گزارش خود را به‌صورت ناشناس یا با هویت مشخص ارائه کنند. هدف از سوت‌زنی مالیاتی، جلوگیری از فرار مالیاتی است. به همین دلیل، بسیاری از کشورها سامانه‌هایی برای تسهیل این فرآیند ایجاد کرده‌اند.

۷ اقدامی که فرار مالیاتی محسوب می‌شود

در این قسمت می‌خواهیم ۷ اقدامی که فرار مالیاتی محسوب می‌شوند را توضیح دهیم. اما ارتباط فرار مالیاتی با سوت زنی مالیاتی چیست؟ می‌توان گفت این دو نقطه مقابل همدیگر هستند. کارهای غیرقانونی کسی که فرار مالیاتی انجام می‌دهد، توسط یک سوت‌زن مالیاتی افشاء می‌شود. اما روش‌های فرار مالیاتی چیست؟ در ادامه رایج‌ترین آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

1. کسب درآمد و عدم پرداخت مالیات
2. عدم استفاده از دستگاه کارتخوان
3. تفاوت بین نوع شغل درج شده روی رسید دریافتی از دستگاه کارتخوان با نوع شغل واقعی
4. عدم صدور فاکتور و صدور فاکتورهای غیرواقعی
5. کم اظهاری درآمد به سازمان امور مالیاتی
6. استفاده از کارت بازرگانی اشخاص دیگر
7. استفاده از چندین دفتر یا نرم افزار حسابداری و سایر موارد

انواع مختلف سوت زنی مالیاتی

افراد با 4 روش می‌توانند اقدام به سوت‌ زنی مالیاتی کنند:

سوت زنی داخلی

این روش به معنی گزارش تخلف‌های درون سازمانی است. بدین معنی که فردی از داخل سازمان، گزارش تخلف مربوط به همان سازمان را می‌دهد.

سوت زنی شخصی

منظور از سوت زنی شخصی این است که یک شخص حقیقی علیه سایر کارکنان، کارمندان و مدیران به افشاگری تخلف صورت گرفته در سامانه گزارش فرار مالیاتی و یا سامانه سوت زنی مالیاتی اقدام می‌کند.

سوت زنی غیر شخصی

این روش زمانی رخ می‌دهد که یک شخصیت حقوقی مانند یک شرکت یا سازمان، نسبت به تخلف صورت گرفته علیه یک شخصیت حقوقی دیگر اقدام به افشاگری و اعلام تخلف می‌کند.

خبرنگاران و رسانه

به دلیل ماهیت شغلی این اشخاص، مهم‌ترین گروه سوت زنی در جامعه هستند و با توجه به دسترسی‌هایی که دارند، می‌توانند نسبت به سوت زنی مالیاتی اقدام کنند. وظیفه اصلی‌شان افشاگری و گزارش تخلفات، اقدامات غیر قانونی، تهدید منافع عمومی، امنیت ملی و غیره است تا واقعیت را به اطلاع همگان برسانند.

سوت زنی مالیاتی در ایران

سوت زنی به معنی گزارش یک تخلف و آشکارسازی آن است. تخلفات می‌تواند شامل رفتارهای غیرقانونی و غیراخلاقی کارکنان و مدیران، رانت، رشوه و تقلب باشد. در سال‌های اخیر در ایران، به خصوص در رابطه با فرارهای مالیاتی صورت گرفته توسط فعالان اقتصادی، سوت زنی مالیاتی بیشتر شنیده می‌شود.

همچنین بعد از تصویب ارسال فاکتور و صورتحساب که از طریق نرم‌افزار صدور صورت‌حساب‌ الکترونیکی که هرساله مودیان به سازمان امور مالیاتی ارسال می‌کنند و یا در زمان ارسال اظهارنامه مالیاتی، تخلفات انجام شده ممکن است افزایش یابد. بنابراین در این زمان‌ها، سوت زنی مالیاتی انجام شده از طریق روش‌های تعیین شده، به مراتب بیشتر از زمان‌های دیگر به سازمان مالیاتی گزارش می‌شود.

قوانین سوت زنی مالیاتی

سوت زنی مالیاتی قدمت چندانی در ایران ندارد و اخیرا در کشورمان رایج شده است؛ به همین دلیل هنوز قوانین سفت‌ و سختی برای آن وضع نشده است. اما در آینده‌ای نزدیک احتمالاً چارچوب محکمی برای آن وضع می‌شود. با این حال، برای سوت زنی مالیاتی وجود قوانین زیر مهم و ضروری محسوب می‌شود:

پیگیری گزارش‌ های غیر واقعی ارائه شده

قانونی برای سوت زنی‌های غیر واقعی تنظیم و نوشته شود. یعنی کسانی که اقدام به گزارش تخلفاتی می‌کنند که هیچ‌گاه اتفاق نیفتاده و به دروغ، تخلف به سازمان امور مالیاتی گزارش می‌دهند، وضع شود. گزارش تخلفات غیر واقعی عواقب زیر را دارد:

• هدر رفتن منابع سازمان امور مالیاتی
• برهم خوردن آرامش افرادی که به آن‌ها اتهام وارد شده است.

حفظ حریم خصوصی افراد سوت زن

باید قوانین در راستای امنیت و حفظ حریم خصوصی افراد سوت زن مالیاتی در نظر گرفته شود. باید این نکته را در نظر داشت وقتی که هویت افراد افشاگر مشخص باشد، احتمال دارد که از سمت افراد متخلف آسیب ببیند. بنابراین باید شرایطی امن را برای افشاگران فراهم کرد تا افراد بدون ترس اقدام به افشاگری کنند. با توجه به قوانینی که وضع شده، در سامانه موارد زیر محرمانه است:

• هویت فرد سوت زن مالیاتی مخفی باقی می‌ماند.
• در صورت بروز مشکل به خصوص در بحث موقعیت شغلی، سازمان بازرسی کل کشور با استفاده از تمام ظرفیت‌های قانونی از افراد افشاگر حمایت می‌کند.

سامانه سوت زنی مالیاتی

سامانه سوت زنی مالیاتی، زیر نظر سازمان قوه قضاییه کشور راه اندازی شده است. این سامانه برای عموم مردم قابل دسترس است تا گزارش‌های فساد خود را در هر ارگان و سازمان دولتی و عمومی و خصوصی برای قوه قضاییه ارسال کنند. پس از ارسال این گزارش‌ها، قوه قضاییه موظف است که مراحل پیگیری گزارش فرار مالیاتی را انجام دهد و در صورت صحت گزارش، موضوع فساد را پیگیری کند.

به دو روش می‌توان از طریق سامانه، مراحل ارسال گزارش فساد را انجام داد: یکی به صورت شناس و از طریق سامانه سوت زنی سازمان بازرسی به آدرس sootzan.com با ثبت‌نام و روش دیگر هم بدون ثبت‌نام و ارسال ناشناس از طریق سایت است. شاید این سوال برایتان پیش آید که نحوه گزارش فرار مالیاتی علاوه بر سایت سوت زنی چگونه است؟ سازمان امور مالیاتی با طراحی یک سیستم تلفنی به این پرسش پاسخ داده که در ادامه به معرفی آن می‌پردازیم.

تلفن گزارش فرار مالیاتی

سازمان امور مالیاتی کشور یک سامانه تلفن گویا با شماره ۱۵۲۶ برای ارتباطات مردمی راه‌اندازی کرده است. اشخاص می‌توانند در صورت تمایل در ۲۴ ساعت شبانه روز تماس برقرار کنند و ضمن وارد کردن کلید راهنما، موضوع مربوطه را مطرح کنند. طبق اطلاعیه سازمان امور مالیاتی، در صورتی که فردی بخواهد نسبت به گزارش تخلف مالیاتی شرکت‌ها و اشخاص حقیقی اقدام کند، سامانه ۱۵۲۶ داخلی شماره ۱ به گزارش فرارهای مالیاتی به عنوان سامانه گزارش فرار مالیاتی تخصیص داده شده است. حالا وقتی شما گزارش فرار مالیاتی را ثبت می‌کنید، چطور پیگیری می‌شود؟ در قسمت بعد نحوهٔ پیگیری گزارش فرار مالیاتی توسط سازمان امور مالیاتی را توضیح می‌دهیم.

پیگیری گزارش فرار مالیاتی

بعد از قطع تماس، گزارش تخلف مالیاتی در نوبت رسیدگی قرار می‌گیرد و در اولین فرصت و بدون اطلاع قبلی، بازرسان سازمان امور مالیاتی به محلی که گزارش شده است مراجعه می‌کنند و در صورت وجود تخلف، پیگیری‌ گزارش فرار مالیاتی را بر‌اساس ماده ۱۸۱ قانون مالیات‌ های مستقیم انجام می‌دهند. 

پاداش سوت زنی مالیاتی

طبق ماده ۳۴ آیین‌نامه اجرایی ماده ۲۱۹ قانون مالیات‌های مستقیم، افرادی که کتمان درآمد اشخاص ثالث را گزارش دهند و این گزارش منجر به وصول مالیات شود، پاداش سوت‌زنی مالیاتی دریافت می‌کنند.

جایزه گزارش فرار مالیاتی با تأیید رئیس کل سازمان، یک درصد مالیات قطعی و وصول‌ شده است. این مبلغ پرداختی معاف از مالیات و صرفاً از مالیات شناسایی و وصول‌ شده ناشی از فرار مالیاتی تأمین می‌شود.

شرایط پرداخت پاداش:

• حداقل مبلغ مالیات شناسایی‌ شده بیش از ۴۰ میلیون تومان باشد.
• هویت گزارش‌ دهنده شامل شماره تلفن همراه و مشخصات حساب بانکی در سامانه سازمان ثبت شده باشد.
• گزارش‌ دهنده در مرحله ثبت گزارش، گزینه درخواست دریافت پاداش سوت‌زنی مالیاتی را فعال کرده باشد.

دستورالعمل سوت زنی مالیاتی

دستورالعمل سوت زنی مالیاتی با هدف استفاده از گزارش‌های مردمی برای کشف و کاهش فرار مالیاتی، سازوکار ثبت، بررسی و رسیدگی گزارش‌ها در سامانه سوت‌زنی سازمان امور مالیاتی را تعیین می‌کند. در صورت مؤثر بودن گزارش و منجر شدن آن به تشخیص، مطالبه یا وصول مالیات، به گزارشگر پاداشی تا سقف‌های مشخص قانونی پرداخت می‌شود و محرمانگی هویت شخص گزارش دهنده تضمین شده است.

جمع‌بندی

سوت زنی مالیاتی، یکی از راه‌های مؤثر برای مقابله با فرار مالیاتی و فساد اقتصادی است. این روش به دولت‌ها کمک می‌کند تا از منابع مالیاتی که به‌طور غیرقانونی از دست می‌روند، جلوگیری کنند. با این حال، برای تحقق کامل این هدف لازم است که قوانین و مقررات دقیق‌تری در خصوص سوت زنی مالیاتی وضع شود و افراد از امنیت کامل برخوردار باشند. به نظر شما اگر حمایت قانونی کامل از سوت‌زنان مالیاتی وجود داشته باشد، افراد حاضرند تخلفات مالیاتی را گزارش کنند؟ نظرات خود را در بخش کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید. 

سوالات متداول