مرخصی استحقاقی چیست؟ انواع مرخصی استحقاقی و شرایط دریافت آن

بر اساس قانون کار، همه کارگران و کارمندان چه در سازمان‌های دولتی و چه خصوصی، می‌توانند از مرخصی‌ طی سال استفاده ‌کنند. مرخصی استحقاقی یکی از متداول‌ترین انواع مرخصی به‌شمار می‌رود که به آن مرخصی سالانه نیز می‌گویند. نیروی کار می‌تواند یک ماه در سال بدون کسری حقوق از نظر روحی و جسمی استراحت کند و تنها به کارهای شخصی خود بپردازد و در محل کار حاضر نباشد. لازم به توضیح است که نیروی کار می‌تواند زمان استفاده از مرخصی استحقاقی را به دلخواه خود در طی سال انتخاب کند. در ادامه با این نوع مرخصی و قوانین مربوط به آن آشنا شوید.

مرخصی استحقاقی چیست؟

بر اساس ماده 62 قانون کار، مرخصی استحقاقی به کلیه افرادی که در بخش‌های دولتی و خصوصی، مشغول به کار هستند، اختصاص پیدا می‌کند. مرخصی استحقاقی شامل روزهایی در ماه است که به توافق کارگر و کارفرما مشخص می‌شود. براساس قانون کار، کارفرما در مدتی که نیروی کار در مرخصی سالانه است، وظیفه پرداخت حقوق و مزایای او را دارد.

مدت زمان مرخصی استحقاقی

شرایط دریافت مبلغ مرخصی استحقاقی در صورت عدم استفاده

در صورتی که نیروی کار از مرخصی استحقاقی خود استفاده نکند، کارفرما موظف است که در پایان سال مبلغ 9 روز مرخصی را به او پرداخت کند. همچنین اگر قرارداد فرد با محل کار تمدید شود، امکان انتقال ۹ روز مرخصی به سال آینده امکان‌پذیر است. همچنین اگر نیروی کار در طی سال، بیشتر از 9 روز از مرخصی خود استفاده نکند، امکان دریافت مبلغ بیشتر وجود نخواهد داشت و مرخصی او به ‌اصطلاح سوخت می‌شود.

پرداخت و تسویه حساب مرخصی استحقاقی

در ماده ۶۴ قانون کار بیان شده است که مرخصی استحقاقی سالانه کارگران با استفاده از دستمزد و حساب کردن چهار جمعه، جمعا یک ماه در سال می‌شود. سایر روزهای تعطیل هم جزء ایام مرخصی محسوب نمی‌شود. برای کاری با مدت قرارداد کمتر از یک سال، مرخصی مزبور به نسبت مدت کار انجام یافته محاسبه می‌شود. 

پس به عبارتی طبق این ماده از قانون کار در زمان مرخصی استحقاقی، کارگر همچنان حقوق و مزایا خود را باید طبق قانون از کارفرما دریافت کند. این پرداختی شامل حقوق پایه و مزایای مستمری نظیر کمک هزینه‌ها و موارد مشابه است.

طبق ماده ۷۱ قانون کار هم در صورت فسخ یا خاتمه قرارداد کار، بازنشستگی و از کارافتادگی کلی کارگر یا تعطیلی کارگاه یا شرکت مورد نظر، طلب‌های مربوط به مرخصی استحقاقی کارگر به وی و در صورت فوت وی به ورثه او پرداخت می‌شود.

انواع مرخصی استحقاقی

مرخصی استحقاقی انواع مختلفی دارد و مسئولین مربوطه مدت زمان آن را در سازمان‌ها و شرکت‌های عمومی یا خصوصی، توسط نرم افزارهای حسابداری پیشرفته محاسبه می‌کنند. در ادامه انواع مرخصی استحقاقی را بیان می‌کنیم. 

مرخصی روزانه

مرخصی روزانه یکی از انواع مرخصی استحقاقی است و مدت زمان آن بیش از 6 ساعت در طول روز خواهد بود. در واقع اگر نیروی کار به بیش از 6 ساعت در طول روز به مرخصی نیاز داشته ‌باشد، باید با رضایت کارفرما از مرخصی روزانه خود استفاده کند.

مرخصی ساعتی

مرخصی ساعتی برای زمان‌هایی قابل استفاده است که نیروی کار به مدت زمان مرخصی با کمتر از ۶ ساعت در طول روز نیاز دارد. در این شرایط می‌تواند با هماهنگی کارفرما از مرخصی ساعتی استفاده کند.

مرخصی پاس شیر

این نوع مرخصی استحقاقی به مادران دارای نوزاد زیر 2 سال تعلق می‌گیرد. طبق قانون، مادرانی که نوزاد زیر ۲ سال دارند، اجازه دارند در هر سه ساعت، نیم ساعت محل کار خود را ترک کنند. علاوه بر این می‌توانند یک ساعت زودتر از دیگر کارمندان محل کار را ترک کنند. در نظر داشته باشید که استفاده از مرخصی پاس شیر هم مانند دیگر مرخصی‌ها باید با رضایت و هماهنگی کارفرما باشد.

شرایط مرخصی استحقاقی برای کارگران فصلی و مشاغل دشوار

آیا امکان تمدید مرخصی استحقاقی وجود دارد؟

در صورتی که نیروی کار تمایل به تمدید مرخصی استحقاقی خود داشته ‌باشد، باید درخواست خود را به‌صورت کتبی به کارفرما اعلام کند. در صورت تایید و موافقت کارفرما، زمان مرخصی بلافاصله از اتمام مرخصی قبلی محاسبه خواهد شد. با اتمام زمان مرخصی استحقاقی یا عدم رضایت کارفرما به تمدید آن، کارگر موظف است که در محل کار خود حضور پیدا کند.

مرخصی حج چیست و نحوه استفاده از آن چگونه است؟

مرخصی حج در واقع نوعی مرخصی استحقاقی محسوب‌ می‌شود. بر اساس ماده 67 قانون کار، به‌طور کلی هر شخصی در کل مدت زمان کاری خود، می‌تواند یک ماه از مرخصی حج واجب استفاده کند. البته در صورتی که نیروی کار، یک ماه کامل مرخصی استحقاقی مطالبه داشته‌ باشد، می‌تواند از مرخصی حج استفاده کند.

11 نکته مهم در رابطه با مرخصی استحقاقی

اکنون که با تعریف و قوانین کلی مرخصی استحقاقی آشنا شده‌اید، در ادامه با سایر نکات مهم در رابطه با این نوع مرخصی آشنا شوید.

فرق مرخصی استحقاقی و استعلاجی چیست؟ 

مرخصی استعلاجی در قانون کار ایران به عنوان بخشی از سابقه کاری کارمند در نظر گرفته می‌شود و تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار دارد. به این معنا که در صورت ارائه مدارک پزشکی معتبر، دستمزد او طی مدت مرخصی استعلاجی پرداخت می‌شود و این مدت در سابقه کاری و زمان بازنشستگی او لحاظ خواهد شد، اما این مرخصی قابل بازخرید نیست. در مقابل، مرخصی استحقاقی در پایان کار قابل بازخرید است.

جمع ‌بندی

بر اساس قانون کار، هر کارگر یا کارمندی بر اساس شرایط مختلف، می‌تواند از انواع مختلف مرخصی مثل مرخصی استعلاجی، استحقاقی یا بدون حقوق استفاده کند. در این مقاله به بررسی همه قوانین در ارتباط با مرخصی استحقاقی پرداختیم. این نوع مرخصی در هر ماه حدود دو روز و نیم به یک کارگر تعلق می‌گیرد. به‌طور کلی مرخصی استحقاقی با هماهنگی و رضایت کارفرما نسبت به زمان آن، حق هر نیروی کاری محسوب ‌می‌شود و کارفرمایان امکان اخراج نیروی کار را به‌دلیل استفاده از این نوع مرخصی نخواهند داشت.

سوالات متداول