مرکز هزینه در حسابداری چیست؟ طبقه بندی مراکز هزینه
آیا تا بهحال در هنگام بررسی گزارشهای مالی شرکتتان به این فکر کردهاید که دقیقاً کدام بخشها بیشترین هزینه را ایجاد میکنند و چگونه میتوان آنها را کنترل کرد؟ در حسابداری، کنترل هزینهها بدون شناسایی «مرکز هزینه» تقریباً غیرممکن است. بسیاری از شرکتها بهدلیل نداشتن سیستم دقیق مراکز هزینه، درتصمیمگیریهای مدیریتی دچار خطا میشوند و بودجهشان را در بخشهای کمبازده هدر میدهند. برای آشنایی با انواع مراکز هزینه و نحوهٔ تعریف آن در نرم افزارها و سیستمهای حسابداری تا انتهای این مقاله از محاسبان، همراه ما باشید.
مرکز هزینه در حسابداری
هر بخش یا فعالیتی از یک سازمان که در آن هزینه ایجاد میشود یا در شکلگیری هزینه نقش دارد، به عنوان «مرکز هزینه» شناخته میشود. در مؤسسات تولیدی و صنعتی، هر واحد تولید یا هر مرحله از فرآیند تولید میتواند یک مرکز هزینه مستقل باشد. ثبت دقیق و تفکیک هزینههای هر مرکز، نقش مهمی در محاسبه بهای تمام شدهٔ کالاها و خدمات و بهبود عملکرد مالی کسبوکار دارد.
اهمیت مراکز هزینه در حسابداری
استفاده از مراکز هزینه در حسابداری، چه در سازمانهای کوچک و چه بزرگ، اهمیت ویژهای دارد. به عنوان حسابدار، این سیستم به ما امکان میدهد نگاه دقیقتر و جامعتری به عملکرد مالی سازمان داشته باشیم و حوزههای زیر را بهبود بخشیم:
- کنترل هزینهها: با تفکیک هزینهها به مراکز مختلف، میتوانیم دقیقاً مشخص کنیم کدام بخش بیشترین هزینه را دارد و دلایل آن را تحلیل کنیم.
- پشتیبانی از تصمیمگیری مدیریتی: اطلاعات دقیق مربوط به مراکز هزینه، مدیران را در تصمیمگیریهایی مانند بودجهبندی، کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری یاری میکند.
- ارزیابی عملکرد: مدیران هر مرکز هزینه بر اساس تواناییشان در کنترل بودجه و مدیریت بهینه هزینهها، مورد ارزیابی قرار میگیرند.
- شفافیت مالی: این سیستم باعث میشود گزارشهای مالی سازمان شفافتر و قابل اعتمادتر باشند که به تصمیمگیری بهتر و اعتماد ذینفعان کمک میکند.
انواع مرکز هزینه در حسابداری
مراکز هزینه را براساس ماهیت به سه دسته اصلی تقسیم میکنند.
۱. مراکز هزینه تولیدی
این مراکز شامل واحدهایی هستند که به صورت مستقیم در فرآیند تولید کالا یا ارائه خدمات نقش دارند و تمامی فعالیتهای مرتبط با تولید یا خدمات در این بخشها انجام میشود. در مؤسسات تولیدی، مراکز هزینه تولیدی معمولاً به دو دسته تقسیم میشوند: 1. دوایر تولیدی که مسئول تولید محصول هستند و 2. دوایر خدماتی که وظیفهٔ پشتیبانی از فرآیند تولید را برعهده دارند.
بیشتر بخوانید: حسابداری مدیریت چیست؟
۲. مراکز هزینه اداری
مراکز هزینه اداری به واحدهای سازمانی گفته میشود که وظیفهٔ مدیریت و امور ستادی کسبوکار را برعهده دارند. این بخشها شامل فعالیتهایی مانند منابع انسانی، امور مالی، مدیریت و برنامهریزی هستند و به صورت مستقیم در تولید محصول نقش ندارند، اما در سازماندهی و هماهنگی فرآیندها نقش اساسی دارند.
۳. مراکز هزینه خدماتی
این مراکز مسئول ارائه خدمات پشتیبانی به سایر واحدهای سازمان هستند. اگرچه خود به صورت مستقیم در تولید محصول دخیل نیستند، اما با ارائه خدمات به مراکز تولیدی یا غیرتولیدی به بهبود عملکرد و افزایش بهرهوری کل سازمان کمک میکنند. نمونههایی از این مراکز شامل واحدهای تعمیرات، فناوری اطلاعات و پشتیبانی فنی است.
مراکز هزینه در کدینگ حسابداری
مراکز هزینه در کدینگ حسابداری، بخشها یا واحدهای مشخص در یک سازمان هستند که مسئولیت صرف منابع و ایجاد هزینه را برعهده دارند و برای هرکدام از آنها، یک کد یا شناسه
منحصربهفرد در سیستم حسابداری تعریف میشود. هدف از این کار، ثبت و کنترل هزینهها بهصورت تفکیک شده است و تحلیل عملکرد مالی هر واحد را آسانتر میکند.
مرکز هزینه در سپیدار
برای ردیابی دقیق هزینهها به صورت جداگانه، باید واحد تولیدی نرم افزار حسابداری سپیدار را به بخشهای مختلفی به نام مرکز هزینه یا دایره تقسیم کرد. این بخشبندیها با هدف کنترل هزینهها، بررسی مسئولیتها، تصمیمگیریهای بهتر، تحلیل دقیق اطلاعات و محاسبه بهای تمام شده است. نحوهٔ تعریف مراکز هزینه جدید در نرمافزار سپیدار به شرح زیر است:
1. پس از ورود به سیستم، از منوی اصلی به بخش «شرکت» بروید و گزینهٔ «عملیات» را انتخاب کنید.
2. روی گزینۀ «مرکز هزینه جدید» کلیک کنید که فرم مربوطه باز شود.
3. در فرم باز شده، عنوان مرکز هزینه و کد تفصیلی را وارد کنید. سپس گزینۀ «وضعیت» را روی حالت «فعال» قرار دهید. (در صورت غیرفعال بودن، مراکز هزینه قابل استفاده نخواهند بود.)
4. در قسمت «نوع مرکز»، از لیست کشویی یکی از گزینههای زیر را انتخاب کنید:
- تولیدی
- اداری و تشکیلاتی
- خدماتی و عمومی
5. پس از تکمیل اطلاعات، روی دکمهٔ «ذخیره» کلیک کنید. حالا مرکز هزینه جدید آماده است.
مرکز هزینه در هلو
با تعریف مراکز هزینه در نرمافزار حسابداری هلو، هزینههای هر پروژه، واحد یا بخش را بهصورت جداگانه ثبت، کنترل و گزارشگیری میکنید. این ویژگی به تحلیل دقیقتر هزینهها و مدیریت بهتر منابع کمک میکند. برای تعریف مراکز هزینه در نرمافزار هلو، مراحل زیر را دنبال کنید:
1. رفتن به اطلاعات پایه
از نوار ابزار منوی اصلی، روی گزینهٔ «امکانات» و سپس «اطلاعات پایه» کلیک کنید.
2. انتخاب مرکز هزینه
در پنجره باز شده، روی آیتم «مراکز هزینه» کلیک کنید.
3. تعریف مرکز هزینه جدید
- در پنجره تعریف مراکز هزینه، بر روی «علامت +» (جدید) کلیک کنید.
- سپس نام پروژه یا مرکز مورد نظر خود را وارد کرده و «تأیید» کنید.
ثبت سند هزینه در مرکز هزینه نرم افزار هلو
برای ثبت هزینهها در مراکز هزینه نرم افزار هلو، به صورت زیر عمل کنید:
- از منوی اصلی نرمافزار، وارد «امور مالی» شوید و گزینهٔ «پرداخت به» را انتخاب کنید.
- نوع هزینه، مبلغ و نحوهٔ پرداخت را مشخص کنید.
- در قسمت چپ، گزینهٔ «مرکز هزینه» را تیک زده و مرکز مورد نظر را انتخاب کنید.
- روی «تأیید» کلیک کنید که سند ثبت شود.
گزارشگیری از مراکز هزینه و درآمد
برای مشاهده گزارشهای مربوط به مراکز هزینه و درآمد:
1. از نوار ابزار بالای منوی اصلی، روی «گزارشات» کلیک کنید.
2. از آیتمهای باز شده، «حسابداری» را انتخاب کنید.
3. سپس بسته به نوع گزارش، روی «مرکز هزینه» یا «مرکز درآمد» کلیک کنید.
4. در این بخش گزارشهای تفکیکی هزینهها و درآمدهای هر مرکز را مشاهده و چاپ کنید.
مرکز هزینه در پارسیان
با تعریف مراکز هزینه در پارسیان، هر هزینه دقیقاً به پروژه و بخش مربوطه تخصصی مییابد و میتوان گزارشهای مالی دقیقتری تهیه کرد. مراحل تعریف مراکز هزینه در نرم افزار پارسیان به شرح زیر است:
ارتباط ردیفهای سند حسابداری به مراکز هزینه
1. نمایش پنجره مراکز هزینه
هنگام صدور سند حسابداری، روی هر ردیف «کلید Ctrl+A» را بزنید که پنجرهٔ «مرکز هزینه» باز شود.
2. انتخاب مرکز هزینه برای هر ردیف
برای مشاهده لیست مراکز هزینه و انتخاب مرکز مورد نظر در این پنجره، کلید «Enter» را بزنید یا روی دکمهٔ کنار مرکز هزینه کلیک کنید.
3. ارتباط هر ردیف با مرکز هزینه
پس از تخصیص مرکز هزینه، وقتی ردیفی را انتخاب کنید، در قسمت پایین سند، مراکز هزینه مرتبط با هر ردیف را مشاهده میکنید.
4. ارتباط همزمان تمام ردیفها با یک مرکز هزینه
برای تخصیص همهٔ ردیفهای یک سند به یک مرکز هزینه، کلید «Shift+A» را فشار دهید و مرکز مورد نظر را انتخاب کنید.
مرکز هزینه در حسابداری پیمانکاری
در حسابداری پیمانکاری، مرکز هزینه به واحدهایی گفته میشود که برای شناسایی و مدیریت هزینههای هر بخش از پروژههای ساخت و ساز تعریف میشوند. این مراکز، اطلاعات دقیقی دربارهٔ منابع مالی مصرف شده ارائه میکنند و نقش کلیدی در کنترل هزینهها و بهینهسازی بودجه پروژه دارند.
برای گزارشگیری در حسابداری پیمانکاری، مراکز هزینه میتوانند چند سطح داشته باشند:
- تکسطحی:
در این روش، هر مرکز هزینه یک نام مشخص مانند نما، راهپله یا حیاط دارد و تمام هزینههای مرتبط با آن بخش، با همان عنوان ثبت میشوند. - دو سطحی:
در صورت نیاز به جزئیات بیشتر، مرکز هزینه اصلی مانند نما به زیرمجموعههایی (نمای داخلی و نمای بیرونی) تقسیم میشود که امکان ثبت و گزارشگیری دقیقتر فراهم شود. - چندسطحی:
محدودیتی برای تعداد سطوح مراکز هزینه وجود ندارد و میتوان بسته به نیاز، مراکز هزینه را تا چند سطح تعریف و در نرمافزار حسابداری از آنها استفاده کرد.
بیشتر بخوانید: حقوق کارگران ۱۴۰۴
مراکز هزینه در شرکتهای تولیدی
مراکز هزینه در شرکتهای تولیدی، واحدها یا بخشهایی از سازمان هستند که هزینههای مرتبط با فرآیند تولید کالا یا خدمات در آنها به صورت جداگانه ثبت و مدیریت میشود. این مراکز شامل خط تولید، تحقیق و توسعه، بازاریابی، مدیریت و سایر بخشهای مرتبط با تولید است. هدف از تعریف مراکز هزینه، شناسایی دقیق هزینههای هر بخش، بهبود کنترل مالی، تخصیص بهینه منابع و افزایش کارایی سازمان است.
با ثبت هزینهها به تفکیک هر مرکز، مدیران میتوانند عملکرد بخشها را ارزیابی کرده، هزینههای اضافی را کاهش دهند و تصمیمات بهتری در زمینه بودجهبندی و تولید اتخاذ کنند.
نمونه مراکز هزینه در شرکت تولیدی
در ادامه نمونهای از مراکز هزینه در شرکتهای تولیدی را با شما به اشتراک میگذاریم:
| مراكز توليدی | دايره آماده سازی | ۱۱۰۱۰۱۰ | ۱۱۰۱۰۲۰ | ۱۱۰۱۰۳۰ | ۱۱۱۹۹۰۰ | ||||
| سنگ شكن | بالميل | اسپری دراير | دايره آماده سازی (صنعتی) | ||||||
| دايره بيسكوئيت لعابكاری | ۱۱۰۲۰۱۰ | ۱۱۰۲۰۲۰ | ۱۱۱۹۹۲۰ | ||||||
| پرس | خط لعاب | دايره بيسكوئيت لعاب خورده (صنعتی) | |||||||
| دايره كاشی بسته بندی | ۱۱۰۳۰۱۰ | ۱۱۰۳۰۲۰ | ۱۱۱۹۹۴۰ | ||||||
| كوره | بسته بندی | دايره كاشی بسته بندی شده (صنعتی) | |||||||
| دايره لعابسازی | ۱۱۰۴۰۱۰ | ۱۱۱۹۹۶۰ | |||||||
| لعابسازی | دايره لعابسازی ۱ (صنعتی) | ||||||||
| كمك توليدی | كنترلی | ۱۲۰۱۰۱۰ | ۱۲۰۱۰۲۰ | ۱۲۰۱۰۳۰ | |||||
| مدير توليد | آزمايشگاه | كنترل كيفی | |||||||
| پشتيبانی/ خدماتی | سوخت انرژی | ۱۲۰۲۰۱۰ | ۱۲۰۲۰۲۰ | ۱۲۰۲۰۳۰ | |||||
| گاز مصرفی | برق مصرفی | آب مصرفی | |||||||
| مديريتي /پشتيبانی | ۱۲۰۳۰۱۰ | ۱۲۰۳۰۲۰ | ۱۲۰۳۰۴۰ | ۱۲۰۳۰۵۰ | ۱۲۰۳۰۶۰ | ۱۲۰۳۰۷۰ | ۱۲۰۳۰۸۰ | ||
| مديريت كارخانه/سوپروايزر | طرح وبرنامه | حسابداری صنعتی | بازرگانی | ايزو | كارگزينی | نگهبانی | |||
| تاسيساتی | ۱۲۰۴۰۱۰ | ۱۲۰۴۰۲۰ | ۱۲۰۴۰۳۰ | ۱۲۰۴۰۴۰ | ۱۲۰۴۰۵۰ | ||||
| تاسيسات گاز | تاسيسات برق | تاسيسات آب | تاسيسات هوا | گرمايشی سرمايشی | |||||
| تعميراتی | ۱۲۰۵۰۱۰ | ۱۲۰۵۰۲۰ | ۱۲۰۵۰۳۰ | ۱۲۰۵۰۴۰ | ۱۲۰۵۰۵۰ | ۱۲۰۵۰۶۰ | |||
| برق والكترونيك | جوشكاری | مكانيك | تعميرونگهداری | نوسازی | واحد فنی | ||||
| نقليه | ۱۲۰۶۰۱۰ | ۱۲۰۶۰۲۰ | |||||||
| حمل ونقل(نقليه) | باسكول | ||||||||
| عمومی رفاهی | ۱۲۰۷۰۱۰ | ۱۲۰۷۰۲۰ | ۱۲۰۷۰۳۰ | ۱۲۰۷۰۴۰ | ۱۲۰۷۰۵۰ | ۱۲۰۷۰۶۰ | ۱۲۰۷۰۷۰ | ||
| اياب وذهاب | خدمات | آبدارخانه توليد | بهداشت | ايمنی آتش نشانی | مخابرات | رفاهی عمومی | |||
| انبارها | ۱۲۰۸۰۱۰ | ۱۲۰۸۰۲۰ | ۱۲۰۸۰۳۰ | ||||||
| انبار مواد اوليه | انبار بسته بندی | انبار قطعات | |||||||
| اداری تشكيلاتی | اداری مالی | ۱۳۰۱۰۱۰ | ۱۳۰۱۰۲۰ | ۱۳۰۱۰۴۰ | ۱۳۰۱۰۵۰ | ۱۳۰۱۰۶۰ | ۱۳۰۱۰۷۰ | ||
| مديريت عامل | مالی | انفورماتيك | روابط عمومی | اداری | آبدارخانه | ||||
| توزيع وفروش | توزيع و فروشی | ۱۴۰۱۰۱۰ | ۱۴۰۱۰۲۰ | ۱۴۰۱۰۳۰ | ۱۴۰۱۰۴۰ | ۱۴۰۱۰۵۰ | |||
| فروش | انبار محصول | بارگيری | بازاريابي /تبليغات | انبار ضايعات | |||||
| در دست تکمیل | درجريان ساخت | ۱۵۰۱۰۱۰ | ۱۵۰۱۰۲۰ | ||||||
| ساختمان دردست تكميل | ماشين آلات در دست تکمیل |
تفاوت مرکز هزینه و پروژه
تفاوت مراکز هزینه و پروژه به شرح جدول زیر است:
جمعبندی
مرکز هزینه در حسابداری، هر بخش یا واحدی از سازمان است که در آن هزینه برای تولید کالا یا ارائه خدمات ایجاد میشود. ثبت و کنترل دقیق این هزینهها و تفکیک درست آنها به واحدهای مرتبط به افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای غیرضروری و افزایش سودآوری شرکت کمک میکند. آیا تجربهای از پیادهسازی و کنترل مراکز هزینه در سازمان یا شرکت خود داشتهاید؟ نظرات و تجربیات خود را در کامنتها با ما به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
1. مرکز هزینه چیست؟
به بخش یا واحدی از یک بنگاه اقتصادی گفته میشود که در آن هزینههای مرتبط با تولید کالا یا خدمات را ایجاد میکنند.
۲. تسهیم هزینههای حقوق و دستمزد به مراکز هزینه چیست؟
تسهیم هزینههای حقوق و دستمزد فرآیندی است که طی آن هزینههای پرداختی به کارکنان هر بخش، به صورت دقیق به مراکز هزینه مربوطه اختصاص مییابد که سهم هر واحد در هزینههای پرسنلی مشخص شود.
۳. مراکز هزینه در حسابداری صنعتی چه کاربردی دارند؟
با ایجاد این مراکز، مدیران میتوانند هزینههای هر واحد را بهصورت دقیق ردیابی کنند، نقاط پرهزینه را تشخیص دهند و تصمیمهای بهینه برای کنترل و کاهش هزینهها بگیرند.
نظرات