مفروضات حسابداری چیست؟ 5 فرض اصلی در حسابداری

در حسابداری وظیفهٔ اصلی حسابدار تهیه و ارائه صورت‌های مالی است که پایه بسیاری از تصمیم‌های اقتصادی قرار می‌گیرد. اما برای اینکه این اطلاعات دقیق، قابل اتکا و استاندارد باشند، باید بر‌اساس اصول و مفروضات مشخصی تدوین شوند. مفروضات حسابداری، به عنوان پایه‌های اساسی این فرآیند عمل می‌کنند و چارچوبی منسجم برای ثبت و گزارش اطلاعات مالی فراهم می‌‌سازند. در این مقاله از محاسبان درباره اهمیت، انواع و تفاوت بین اصول و مفروضات حسابداری صحبت می‌کنیم.

مفروضات حسابداری چیست؟

مفروضات حسابداری، اصول و فرض‌های اولیه‌ای هستند که مبنای تهیه و تنظیم گزارش و صورت‌های مالی می‌باشند. این مفروضات به عنوان چارچوبی استاندارد عمل می‌کنند و بنیان اصول حسابداری، استانداردهای حسابداری و روش‌های مربوط به آن را شکل می‌دهند. در ادامه انواع مفروضات را معرفی می‌کنیم.

انواع مفروضات حسابداری کدامند؟

مفروضات حسابداری را بر پایهٔ استانداردهای حسابداری و بر‌اساس شرایط اقتصادی و مناسبات حقوقی کشور تدوین کرده‌اند و به عنوان بنیان‌های پذیرفته شده حسابداری شناخته می‌شوند. انواع مفروضات حسابداری به شرح زیر هستند. در ادامه به توضیح هریک می‌‎پردازیم:

• فرض تفکیک شخصیت
• فرض دوره مالی (زمانی)
• فرض تعهدی
• فرض واحد اندازه‌گیری (فرض واحد پولی)
• فرض تداوم فعالیت

۱. فرض تفکیک شخصیت

فرض تفکیک شخصیت، یکی از اساسی‌ترین پایه‌های حسابداری است. به زبان ساده یعنی شرکت یا کارخانه یک «شخصیت حقوقی مستقل» دارد و کاملاً جدا از زندگی شخصی مالکان شرکت در نظر گرفته می‌شود. پول، بدهی و خرید و فروش شرکت نباید با جیب شخصی مالک، ماشین یا خانه‌اش درهم آمیخته شود. 

اهمیت فرض تفکیک شخصیت در مفروضات حسابداری در این است که اگر این جداسازی نباشد، نمی‌توان مشخص کرد که شرکت واقعاً چقدر سود یا زیان کرده است. بنابراین بانک برای تأیید درخواست وام گمراه می‌شود، سازمان مالیات نمی‌تواند مالیات را دقیق محاسبه کند و کل کسب‌وکار دچار بهم ریختگی می‌شود. چرا این فرض اهمیت دارد؟

• به دلیل تفکیک زندگی شخصی مالکان از فعالیت‌های شرکت، گزارش‌های مالی دقیق و شفاف‌تر هستند. 
• اگر مالک از حساب شرکت پول برداشت کند، به عنوان «برداشت مالکانه» ثبت می‌شود، نه هزینه شرکت. 
• در صورتی که شرکت پول از مالک قرض بگیرد یا به او بدهکار شود، آن تراکنش‌ها جزء بدهی‌ها و دارایی‌های شرکت حساب می‌شوند، نه اموال شخصی مالک.

در شرکت‌های تضامنی، شخصیت شرکت مستقل از شخصیت مالکان آن است، اما از نظر قانونی تفکیک وجود ندارد و بستانکاران شرکت‌های تضامنی می‌توانند طلب خود را از دارایی‌های شرکت یا اموال شخصی مالکان وصول کنند.

۲. فرض دوره مالی

فرض دوره مالی بر این اساس است که فعالیت‌های اقتصادی هر واحد باید به دوره‌های زمانی مشخص تقسیم شوند که عملکرد مالی شرکت به صورت منظم بررسی و ارزیابی شود. هر دوره مالی ممکن است سه ماهه، شش ماهه یا یک‌ ساله باشد. نتایج واقعی عملکرد یک واحد اقتصادی را تا زمان تسویه یا اتمام عملیات می‌توان تعیین کرد. از طرف دیگر بستانکاران تا تاریخ انحلال نمی‌توانند از نتایج بی‌خبر باشند. از این رو عمر هر واحد به دوره‌های زمانی مشخص تقسیم می‌شود.

۳. فرض تعهدی

فرض تعهدی یعنی درآمدها باید در دوره‌ای که تحقق می‌یابند، ثبت شوند و هزینه‌ها باید در دوره‌ای که ایجاد می‌شوند، شناسایی شوند، صرف نظر از زمان دریافت یا پرداخت وجه. به عبارت دیگر، زمان جریان واقعی وجه نقد ملاک نیست؛ ملاک، زمان وقوع رویداد مالی است. دلایل اهمیت فرض تعهدی چیست؟

• ارائه تصویری واقعی و دقیق از عملکرد مالی واحد تجاری در هر دوره
• رعایت اصل تطابق (درآمدها و هزینه‌های مرتبط در یک دوره با هم مقایسه شوند)
• امکان مقایسه صحیح عملکرد دوره‌های مختلف
• فراهم کردن اطلاعات قابل اعتماد برای تصمیم‌گیری مدیران، سرمایه‌گذاران و اعتباردهندگان

۴. فرض واحد اندازه گیری (فرض واحد پولی)

در حسابداری، پول واحد اندازه‌گیری مبادلات فرض شده است. کلیهٔ رویدادهایی که در دفاتر حسابداری یا صورت‌های مالی ثبت می‌شوند، نشان‌دهندهٔ حجم یا مقدار نیستند، بلکه تنها بهای آن‌ها را نشان می‌دهند. با استفاده از فرض اندازه‌گیری، پول رایج در واحد تجاری، واحد اندازه‌گیری مناسب آن کسب‌وکار در نظر گرفته می‌شود. با توجه به این اصل، واحد اندازه‌گیری برای یک کسب‌وکار در ایران ریال و در ترکیه لیر است. البته در این فرض باید شرایطی، مثل تورم، تقلیل قیمت، میزان قدرت‌ خرید و … هم مورد توجه قرار گیرد.

۵. فرض تداوم فعالیت

فرض تداوم فعالیت یکی از فرضیات حسابداری است که براساس آن فرض می‌شود واحد تجاری (مانند شرکت یا مؤسسه) برای دوره‌ای طولانی و قابل پیش‌بینی (معمولاً بیش از یک سال) به فعالیت‌های خود ادامه خواهد داد و هیچ قصد یا نیازی به توقف عملیات، انحلال یا فروش دارایی‌ها به منظور تسویه بدهی‌ها وجود ندارد. 

این فرض، پایه‌ای برای تهیهٔ گزارش‌های مالی است و اجازه می‌دهد دارایی‌ها براساس ارزش تاریخی (هزینه تمام‌ شده) ارزیابی و ثبت شوند، نه ارزش بازار یا ارزش خالص فروش. همچنین بدهی‌ها را با فرض تداوم فعالیت به دو دسته «جاری» و «بلند مدت» تقسیم‌بندی می‌کنند. اهمیت فرض تداوم فعالیت عبارت است از:

• ارائه تصویر واقعی
• مدیریت و برنامه‌ریزی مالی
• طبقه‌بندی دارایی‌ها و بدهی‌ها
• رعایت استانداردهای حسابداری

اهمیت مفروضات حسابداری

پایه و اساس تمام گزارشگری‌های مالی‌ در حسابداری، مفروضات هستند و بدون آن‌ها، تهیه صورت‌های مالی قابل مقایسه و قابل اعتماد ممکن نیست. این فرض‌ها با ایجاد چارچوبی استاندارد، شفافیت و دقت را تضمین کرده و به مدیران کمک می‌کنند طبق وضعیت واقعی شرکت تصمیم‌گیری انجام دهند. همچنین سرمایه‌گذاران و بانک‌ها با تکیه بر فروض حسابداری، ریسک را ارزیابی می‌کنند. یعنی می‌توان گفت که فرضیات حسابداری، زبان مشترک و قابل اعتمادی برای همه فعالان اقتصادی هستند.

تفاوت بین اصول و مفروضات حسابداری

مفروضات حسابداری و اصول حسابداری، دو موضوع کاملاً متفاوت اما مکمل هم هستند که چارچوب حسابداری مالی را می‌سازند. در ادامه تفاوت آن‌ها را در قالب یک جدول ارائه می‌دهیم.  

جمع‌بندی

مفروضات حسابداری، پایه‌های اصلی صورت‌های مالی‌ هستند و نقش حیاتی در اطمینان از دقت، شفافیت و اعتماد به اطلاعات مالی دارند. این پنج فرض (تفکیک شخصیت، تعهدی، تداوم فعالیت، دوره مالی و واحد اندازه‌گیری پول)، چارچوب یکسان و قابل اعتمادی برای همه ایجاد می‌کنند تا تصمیم‌گیری آگاهانه ممکن شود.

شما کدام‌یک از این مفروضات را در کارتان مهم‌تر می‌دانید؟ آیا تابه حال به‌خاطر رعایت نکردن یکی از آن‌ها مشکلی برایتان پیش آمده است؟ تجربه‌تان را در کامنت برایمان بنویسید!

سوالات متداول