
بدون ثبت دقیق تراکنشهای مالی، یک بانک چگونه میتواند میلیاردها تومان سپرده را مدیریت کند و از ورشکستگی جلوگیری کند؟ این واقعیت نشاندهنده نقش حیاتی حسابداری بانکی در حفظ ثبات اقتصادی کشور است. بدون درک حسابداری بانکی، مدیریت جریان نقدی و انطباق با مقررات بانکی غیرممکن میشود. در این مقاله از محاسبان، اصول کاربردی حسابداری بانکی و انواع ثبتهای حسابداری آن را شرح میدهیم.
کاربردهای حسابداری بانکی
حسابداری بانکی یکی از شاخههای تخصصی از علم حسابداری است که به ثبت، طبقهبندی، تجزیهوتحلیل و گزارشگری فعالیتها و رویدادهای مالی در مؤسسههای بانکی و مالی میپردازد. در واقع، حسابداری بانکی زبان مشترک و سیستم عصبی مرکزی یک بانک است که سلامت مالی، عملکرد و انطباق آن با مقررات را تضمین میکند.
برخلاف حسابداری عمومی، حسابداری بانکی بر ماهیت خاص تراکنشهای بانکی مانند مدیریت سپردهها، اعطای تسهیلات، عملیات بین بانکی و ریسکهای خاص این صنعت متمرکز است. مهمترین کاربردهای حسابداری بانکی عبارت است از:

- ارائه اطلاعات مالی: حسابداری بانکی با ارائه گزارشها و تحلیلهای مالی صحیح به مدیران از وضعیت مالی بانک، زمینۀ تصمیمگیریهای راهبردی را فراهم میکند. این اطلاعات برای موارد زیر ضروری است:
۱. تخصیص منابع و سرمایهگذاریهای استراتژیک
۲. مدیریت ریسکهای اعتباری، نقدینگی و عملیاتی
۳. برنامهریزی مالی بلندمدت - انطباق با قوانین و مقررات: یکی از مهمترین وظایف حسابداری بانکی، تضمین رعایت قوانین بانک با الزامات گزارشگری مالی، قوانین ضد پولشویی، مقررات سرمایه و دیگر استانداردهای بانکی مرتبط با فعالیت بانک است. حسابداری بانکی با ثبت دقیق و صحیح تراکنشها، تهیهٔ گزارشهای مالی بهموقع و اجرای فرآیندهای کنترل داخلی باعث جلوگیری از بروز خطا و تخلفات مالی میشود.
- مدیریت ریسک: بانکها با ریسکهای اعتباری، نقدینگی، عملیاتی، بازار و قانونی روبرو هستند. حسابداری بانک با مدیریت ریسک باعث موارد زیر میشود:
۱. شناسایی و کاهش ریسکهای اعتباری، نقدینگی، عملیاتی، بازار و قانونی
۲.حفظ ثبات و کارایی بانک - محاسبه مالیاتها: بانکها مانند سایر اشخاص حقوقی موظف به پرداخت مالیات بر درآمد، مالیات بر ارزش افزوده و مالیات تکلیفی هستند. حسابداری بانکی این مالیاتها را دقیق محاسبه میکند تا از جرایم جلوگیری شود.
- ارائه گزارشهای مالی صحیح: حسابداری بانکی گزارشهای دقیق به مدیران، سرمایهگذاران، مشتریان و کارکنان ارائه میدهد. این امر اعتماد بین بانک و ذینفعان را تقویت میکند.
انواع ثبت در حسابداری بانکی
در حسابداری بانکی، انواع مختلفی از تراکنشها وجود دارد که هر یک باید بهدرستی و طبق اصول ثبت شوند. ثبت صحیح این رویدادها نقش مهمی در تهیه گزارشهای مالی دقیق و حفظ سلامت مالی بانک دارد. در ادامه با رایجترین انواع ثبتهای حسابداری در بانک آشنا میشویم.
ثبت سپردهها
اولین و مهمترین ثبت در حسابداری بانکی، مربوط به سپردهها است که به انواع مختلفی تقسیم میشود:
سپردههای قرضالحسنه
این نوع سپردهها فاقد سود مشخص هستند و منابع آنها برای اعطای تسهیلات به افراد واجد شرایط استفاده میشود.
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| سپردههای قرضالحسنه | *** | |
| حساب جاری بانک | *** |
سپردههای پسانداز
سپردههای پسانداز دارای نرخ سود مشخصی هستند و بانک از این وجوه برای سرمایهگذاری و کسب سود استفاده میکند.
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| سپردههای پسانداز | *** | |
| حساب جاری بانک | *** |
سپردههای مدتدار
در این نوع سپرده، وجوه برای مدت زمان معین و با نرخ سود از پیش تعیین شده نزد بانک نگهداری میشوند.
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| سپردههای مدتدار | *** | |
| حساب جاری بانک | *** |
ثبت برداشتها
برداشت وجه توسط مشتریان به روشهای مختلف انجام میشود که ثبت هرکدام به شکل زیر است:
برداشت نقدی
برداشت وجه نقد از طریق شعبه یا دستگاههای خودپرداز
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| حساب جاری بانک | *** | |
| حساب سپرده | *** |
حوالهجات
انتقال وجه از یک حساب به حساب دیگر، چه در همان بانک و چه بین بانکی
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| حساب جاری بانک | *** | |
| حساب سپرده | *** |
چک
پرداخت وجه به اشخاص ثالث از طریق صدور چک توسط سپردهگذار
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| حساب جاری بانک | *** | |
| حساب سپرده | *** |
ثبت تسهیلات
زمانی که بانک به مشتری وام میدهد، این مبلغ برای بانک یک دارایی (طلب از مشتری) به شمار میرود و اشکالی مختلفی دارد که به شرح زیر است:
اعطای وام
پرداخت وام به اشخاص حقیقی یا حقوقی واجد شرایط
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| تسهیلات پرداختنی | *** | |
| حساب جاری بانک | *** |
وصول اقساط وام
دریافت اصل مبلغ وام پرداخت شده از وامگیرندگان
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| تسهیلات پرداختنی | *** | |
| حساب جاری بانک | *** |
دریافت سود وام
دریافت سود متعلقه تسهیلات از مشتریان
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| سود تسهیلات | *** | |
| حساب جاری بانک | *** |
آموزش ثبت حسابداری بانکی
در ادامهٔ آموزش حسابداری بانکی، به بررسی برخی از مهمترین ثبتهای حسابداری بانک میپردازیم:
ثبت حسابداری وثیقه بانکی
ثبت حسابداری وثیقه بانکی به نوع وثیقه و نحوهٔ استفاده از آن بستگی دارد. در حالت کلی، دو نوع ثبت حسابداری برای وثیقه بانکی وجود دارد که عبارت است از:
۱. ثبت سپردهگذاری وثیقه
زمانی که یک شرکت یا شخص حقیقی برای دریافت تسهیلات، ضمانتنامه یا انجام تعهدات بانکی اقدام به سپردهگذاری وثیقهای مانند سفته، چک، ضمانتنامه یا اوراق بهادار نزد بانک میکند، ثبتهای زیر انجام میشود.
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| وثیقههای بانکی سپرده شده | *** | |
| بانک | *** |
۲. ثبت تفکیکی انواع وثیقهها
در برخی سیستمهای حسابداری برای هر نوع وثیقه بانکی، حساب جداگانهای در نظر گرفته میشود. در این حالت، ثبت دوم بهصورت زیر انجام میگیرد:
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| سفتههای سپرده شده نزد بانک | *** | |
| وثیقههای بانکی سپرده شده | *** |
در ثبتهای حسابداری مربوط به وثیقههای بانکی، توجه به موارد زیر ضروری است:
- تاریخ سپردهگذاری یا آزادسازی وثیقه
- نوع وثیقه بانکی
- مبلغ وثیقه
- کد حساب مرتبط در سیستم حسابداری
ثبت سند حسابداری کارمزد بانکی
کارمزد بانکی به مبالغی گفته میشود که بانکها در ازای ارائه خدمات مختلف بانکی به مشتریان خود دریافت میکنند. این خدمات میتواند شامل انتقال وجه، صدور دستهچک، برداشت وجه از دستگاه خودپرداز، صدور ضمانتنامه بانکی و سایر خدمات مشابه باشد. نحوه ثبت حسابداری کارمزد بانکی به نوع کارمزد و شیوۀ پرداخت آن بستگی دارد. بهطور کلی، ثبت حسابداری کارمزدهای بانکی در دو حالت انجام میشود:
1. ثبت پرداخت نقدی کارمزد بانکی
در صورتی که کارمزد بانکی بهصورت نقدی به بانک پرداخت شود، ثبت حسابداری به شکل زیر خواهد بود:
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| هزینههای بانکی (کارمزد) | *** | |
| بانک | *** |
2. ثبت پرداخت غیرنقدی کارمزد بانکی
اگر کارمزد بانکی از طریق حساب بانکی شرکت یا شخص برداشت شود، ثبت حسابداری در دو مرحله انجام میشود.
ثبت اول:
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| هزینههای بانکی (کارمزد) | *** | |
| بانک | *** |
ثبت دوم:
| شرح | بدهکار | بستانکار |
| بانک | *** | |
| حساب مربوطه | *** |
صورت مغایرت بانکی
صورت مغایرت بانکی گزارشی است که به کمک آن، اطلاعات ثبت شده در دفاتر حسابداری یک سازمان با اطلاعات درج شده در صورتحساب بانک طی یک بازهٔ زمانی مشخص معمولاً ماهانه، مقایسه و تطبیق داده میشود.
برای تهیهٔ صورت مغایرت بانکی، ابتدا باید صورتحساب رسمی بانک مربوط به دورهٔ مورد نظر دریافت شود، سپس اقلام ثبت شده در دفاتر حسابداری با اقلام موجود در صورتحساب بانک مقایسه و موارد اختلاف مشخص و پس از بررسی، اصلاح یا پیگیری میشوند تا ماندهٔ نهایی حساب بانکی به صورت دقیق مشخص شود. مهمترین کاربردهای صورت مغایرت بانکی عبارت است از:
- شناسایی و پیگیری چکهای برگشتی یا تسویه نشده
- بررسی و پیگیری واریزها و برداشتهای ثبت نشده
- کنترل و تطبیق مانده حساب بانکی با دفاتر حسابداری
- شناسایی خطاهای انسانی یا بانکی در ثبت تراکنشها
- ارائه گزارش دقیق به مدیریت درباره وضعیت جریان پول سازمان
تفاوت حسابداری بانکی و شرکتی
تفاوت حسابداری بانکی با حسابداری شرکتها به شرح جدول زیر است:

چه نرم افزارهایی برای حسابداری بانکی مناسب است؟
نرمافزار حسابداری بانکی، یک ابزار تخصصی است که بانکها و مؤسسات مالی از آن برای مدیریت و ثبت فعالیتهای مالی استفاده میکنند. این نرمافزارها با در نظر گرفتن ویژگیهای خاص بانکی و نیازهای مالی، محیطی امن و مناسب برای ثبت، نگهداری و پردازش اطلاعات مالی یک سازمان طراحی شده و بسیاری از فرآیندهای حسابداری را بهصورت خودکار انجام میدهد. یک نرمافزار حسابداری بانکی ایدهآل باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- انطباق با استانداردهای حسابداری: این نرمافزارها باید با استانداردهای حسابداری بینالمللی هماهنگ باشند و بانکها گزارشهای مالی خود را با رعایت قوانین و استانداردهای معتبر ایجاد کنند.
- گزارشدهی و تحلیل: این نرمافزارها امکان تولید گزارشهای متنوع از تراکنشها، موجودی حساب و گردش چکها را فراهم میکنند. همچنین میتوان عملکرد مالی در دورههای مختلف را مقایسه و دادهها را برای شناسایی روندها و تصمیمگیریهای هوشمندانه تحلیل کرد.
- یکپارچهسازی با بانکها: باید توانایی اتصال به حسابهای بانکی مختلف و دریافت خودکار تراکنشها را داشته باشند. علاوه بر این، امکان بهروزرسانی موجودی حساب و انجام تراکنشهایی مانند انتقال وجه و پرداخت چک از داخل نرمافزار ضروری است.
- مدیریت ریسک: باید به بانکها در شناسایی و مدیریت ریسکهای مختلف مانند ریسک اعتباری، بازار و عملیاتی کمک کنند تا تصمیمات مالی امن و هوشمند اتخاذ شوند.
- انعطافپذیری: باید قابلیت سازگاری با نیازهای خاص هر بانک و افزودن ماژولهای جدید را داشته باشند. همچنین هماهنگی با سایر سیستمها مانند نرمافزارهای حسابداری و CRM برای تبادل دادهها اهمیت بالایی دارد.
جمعبندی
حسابداری بانکی بخش مهمی از سیستم حسابداری هر سازمان یا کسب وکار است و این فرآیند به ثبت، نگهداری و پردازش اطلاعات مربوط به تراکنشهای بانکی میپردازد و اطلاعات دقیق و بهروز در مورد وضعیت حسابهای بانکی را ارائه میدهد. با توجه به گسترش بانکداری دیجیتال و ظهور رمزارزها، به نظر شما بزرگترین چالش پیش روی حسابداری بانکی در پنج سال آینده چیست؟ نظرات خود را در کامنتها با ما به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
۱. حسابداری بانکی چیست؟
به فرآیند ثبت، نگهداری و مدیریت اطلاعات مالی مرتبط با تراکنشهای بانکی یک سازمان یا کسبوکار، حسابداری بانکی گفته میشود.
۲. اهداف حسابداری بانکی چیست؟
ارائه گزارشهای دقیق و بهروز از وضعیت حسابهای بانکی، پیشگیری و شناسایی تقلبهای مالی، رعایت قوانین و مقررات بانکی و مالیاتی، تقویت کنترلهای داخلی و بهبود نظارت بر تراکنشها از اهداف حسابداری بانک است که نقش مهمی در مدیریت مالی سازمانها دارد.
۳. چه نوع تراکنشهایی در حسابداری بانکی ثبت میشوند؟
تراکنشهایی مانند واریز وجه و دریافت و پرداختها، برداشتها و پرداختها، انتقالات بین حسابها، کارمزدها و هزینههای بانکی، سود حاصل از سپردهها، سایر هزینهها و فعالیتهای مرتبط با حسابهای بانکی.
۴. درآمد حسابداری بانکی چقدر است؟
درآمد شغل حسابدار بانکی به عوامل تجربه کاری و میزان تخصص حسابدار بانک، نوع بانک و موقعیت جغرافیایی، مسئولیتهای شغلی حسابدار بانک، مزایا و پاداشها در کنار حقوق، شرایط اقتصادی و بازار کار بستگی دارد.
سلام. آیا با مدرک حسابداری می توان در بانک استخدام شد؟
درورد و مهر
بله، حسابداری یکی از اصلیترین رشتههای مورد نیاز بانکها است.
سلام. آزمون استخدامی بانک ها شامل چه درس هایی است؟
سلام وقتتون بخیر
اصول حسابداری، اصول بانکداری، ریاضی و آمار، اقتصاد، قوانین پولی و بانکی
سلام. سپاس بابت مطالب آموزشی بسیار خوبتان.