حسابداری سرمایه گذاری چیست؟ سرفصل‌ها + Pdf استاندارد شماره 15

آیا می‌دانید شرکت‌ها چگونه سرمایه‌گذاری‌های متنوع خود را در صورت های مالی منعکس می‌کنند؟ یا یک سرمایه‌گذاری بلندمدت چگونه از یک سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت متمایز می‌شود؟ در دنیای پیچیده حسابداری، حسابداری سرمایه‌گذاری یکی از حوزه‌های تخصصی حسابداری است که آگاهی از آن برای مدیران مالی، حسابداران و سرمایه‌گذاران اهمیت زیادی دارد. در این مقاله از محاسبان، به آموزش حسابداری سرمایه گذاری ها، با توجه به استاندارد حسابداری شماره ۱۵ می‌پردازیم.

تعریف حسابداری سرمایه گذاری

حسابداری سرمایه‌ گذاری شاخه‌ای تخصصی از حسابداری محسوب می‌شود که به شناسایی، اندازه‌گیری، ثبت و گزارشگری رویدادهای مالی مرتبط با دارایی‌های سرمایه‌گذاری شده توسط واحد تجاری می‌پردازد. بر‌اساس استاندارد حسابداری شماره ۱۵، سرمایه‌گذاری نوعی دارایی است که واحد سرمایه‌گذار آن را برای کسب منافع اقتصادی آتی از طریق دریافت سود، افزایش ارزش یا سایر مزایا نگهداری می‌کند.

برخلاف دارایی‌های ثابت مانند ماشین‌آلات که منافع آن‌ها از طریق استفاده در فرآیند تولید حاصل می‌شود، منافع سرمایه‌گذاری عمدتاً از دو طریق به دست می‌آید:

1. دریافت‌های نقدی ناشی از توزیع منافع
2. افزایش ارزش سرمایه‌ای (سود سرمایه‌ای) ناشی از رشد قیمت در بازار

انواع سرمایه گذاری در حسابداری

طبقه‌بندی سرمایه گذاری از دیدگاه استاندارد حسابداری شماره ۱۵، به شرح زیر است:

از دیدگاه صورت وضعیت مالی

از این منظر، سرمایه‌گذاری‌ها بر‌اساس قصد نگهداری و توانایی واگذاری به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

• سرمایه گذاری بلندمدت: این نوع سرمایه‌گذاری به قصد استفاده مستمر در فعالیت‌های واحد تجاری نگهداری می‌شود و برای این‌که سرمایه گذاری بلندمدت تلقی شود باید شرایط اثبات واحد تجاری جهت نگهداری سرمایه گذاری در بلندمدت و محدودیت واحد تجاری جهت واگذاری (فروش، اهدا و غیره) سرمایه‌گذاری را داشته باشد.
• سرمایه گذاری جاری: سرمایه‌گذاری‌هایی هستند که ماهیت بلندمدت ندارند و انتظار می‌رود در دوره عملیات جاری یا حداکثر ظرف یک سال از تاریخ ترازنامه به وجه نقد تبدیل یا فروخته شوند.

از دیدگاه ارزش دسترسی به بازار

از نظر سهولت خرید و فروش و وجود بازار فعال، سرمایه‌گذاری‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

• سریع‌المعامله: منظور از سریع‌المعامله بودن در حسابداری سرمایه گذاری این است که بتوان شاخص قابل اتکایی برای تعیین ارزش سرمایه‌گذاری در بازار مشخص کرد و دارای دو شرط اصلی وجود بازاری فعال، آزاد و در دسترس و اعلام علنی قیمت‌های معاملاتی در چنین بازاری است، مانند سهام شرکت‌های پذیرفته‌ شده در بورس اوراق بهادار تهران.
• سایر (غیر سریع‌المعامله): سرمایه‌گذاری‌هایی که فاقد بازار فعال و در دسترس هستند و تعیین ارزش بازار برای آنها به سادگی امکان‌پذیر نیست، مانند سرمایه‌گذاری در شرکت‌های سهامی خاص.

مزایای حسابداری سرمایه گذاری

مزایای حسابداری سرمایه گذاری عبارت است از:

• امکان ارائه بهتر اظهار‌نامه مالیاتی
• ارائه گزارش‌های مالی دقیق‌تر در راستای برنامه‌ریزی بهتر مالی
• بررسی و برآورد زیان‌های احتمالی که ممکن است رخ دهند
• ارائه توصیه‌ها و مشاوره‌های اثر‌بخش جهت افزایش نرخ سوددهی در قسمت‌های مختلف
• تشخیص و برآورد ریسک و تشخیص معیار‌های سرمایه‌گذاری

سرفصل‌های مهم در حسابداری سرمایه‌گذاری

حسابداری سرمایه گذاری شامل سرفصل‌ها و مفاهیمی است که به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تصمیمات مالی بهتری بگیرند. برخی از مهم‌ترین سرفصل‌های این حوزه عبارت است از:

نرخ بازگشت سرمایه (ROI)

سرفصل سرمایه‌گذاری در حسابداری نرخ بازگشت سرمایه (ROI)، میزان سودی است که از یک سرمایه‌گذاری به دست می‌آید، نسبت به مبلغ سرمایه‌گذاری شده را نشان می‌دهد. این شاخص از طریق بررسی داده‌ها و اطلاعات مالی، موارد مهمی مثل ارزش یک مشتری را در طول زمان بررسی می‌کند و با نگاهی به وضعیت حاضر، مقدار خروجی و سود حاصل از سرمایه‌گذاری در برابر هزینهٔ انجام شده را افزایش می‌دهد.

استهلاک (Depreciation)

استهلاک به ارزش یک دارایی و میزان کاهش آن به دلیل گذشت زمان و بر اثر استفاده مکرر گفته می‌شود. استهلاک را می‌توان به عنوان یکی از روش‌های محاسبه‌ای در حسابداری دانست که به کمک آن می‌توان هزینه مرتبط با دارایی یک شرکت را در طول عمر مفید آن دارایی محاسبه و بررسی کرد.

تورم (Inflation)

به افزایش سطح عمومی قیمت در بازهٔ زمانی مشخص تورم گفته می‌شود. این شاخص به صورت مستقیم هزینه‌های تولید را افزایش و در مقابل تقاضای مصرف کننده را کاهش می‌دهد. تأثیر تورم به‌ویژه اگر مستمر و مداوم باشد بر حسابداری مالی چشمگیر خواهد بود. در این صورت گزارش‌گیری‌های مالی که با حسابداری در ارتباط هستند، دست‌خوش تغییر قرار می‌گیرند. تورم همچنین بر تعیین نرخ بازگشت سرمایه (ROI)، پیش‌بینی‌های مالی، ارزش زمانی پول و ارزیابی‌های سرمایه‌گذاری و بسیاری از موارد دیگر نیز اثرات منفی خواهد داشت.

نرخ بازده اسمی (ROR)

نرخ بازده یکی از مفاهیم مهم در سرمایه‌گذاری است که به صورت درصدی از هزینه اولیه سرمایه‌گذاری محاسبه می‌شود. زمانی که حسابداران سرمایه‌گذاری این شاخص را بررسی می‌کنند، در واقع تغییرات مالی یک سرمایه‌گذاری را از ابتدای دوره تا پایان آن به‌صورت درصدی اندازه‌گیری می‌کنند.

به زبان ساده، نرخ بازده اسمی نشان‌دهندهٔ سود یا زیان خالصی است که یک سرمایه‌گذاری در طول یک دورهٔ زمانی مشخص به دست می‌آورد. این شاخص را می‌توان برای انواع مختلف دارایی‌ها به کار برد، از جمله سرمایه‌گذاری در سهام، املاک یا اوراق قرضه.

سپرده بانکی

سپرده به مبلغی گفته می‌شود که مشتری در یک مرکز سرمایه‌گذاری قرار می‌دهد و در ازای آن سود دریافت می‌کند. سپردهٔ بانکی به عنوان یک امانت مالی نزد بانک نگهداری می‌شود و می‌توان از آن به شکل‌های مختلف و در قالب طرح‌های کوتاه‌مدت یا بلندمدت بهره برد. سپرده بانکی می‌تواند برای سرمایه‌گذاری در یک طرح، مشارکت در سود فعالیت‌های تجاری یا دریافت ضمانت بانکی مورد استفاده قرار گیرد.

معنای سپرده بسته به طرف استفاده‌ کننده متفاوت است. زمانی‌که مشتری از آن استفاده می‌کند، به عنوان حساب پرداختی ثبت می‌شود، اما در دفاتر یا مراکز مالی سرمایه‌گذاری، به معنای حساب دریافتی است.

ثبت سرمایه گذاری در حسابداری

ثبت سند حسابداری سرمایه‌ گذاری، به نوع سرمایه‌گذاری و الزامات استانداردهای حسابداری بستگی دارد. انواع متداول سرمایه‌گذاری و نحوه ثبت حسابداری آن‌ها بر‌اساس استاندارد شماره ۱۵ حسابداری به شرح زیر است.

ثبت حسابداری سرمایه گذاری کوتاه مدت

ثبت خرید:

ارزیابی در پایان دوره مالی:
سهام کوتاه‌مدت به اقل بهای تمام‌ شده یا خالص ارزش فروش (ارزش بازار) اندازه‌گیری می‌شود.

• در صورت کاهش ارزش:

• در صورت افزایش ارزش (حداکثر تا بهای تمام‌ شده):

ثبت فروش:

ثبت حسابداری سرمایه گذاری بلند مدت

ثبت خرید:
مشابه ثبت خرید سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت انجام می‌شود.

ارزیابی پس از شناخت:

• روش بهای تمام‌ شده: سرمایه‌گذاری به بهای تمام‌ شده نگهداری می‌شود و سود سهام دریافتی به‌عنوان درآمد شناسایی می‌شود. این روش معمولاً در مواردی به‌کار می‌رود که سرمایه‌گذار نفوذ قابل‌ ملاحظه‌ای بر واحد سرمایه‌پذیر ندارد.
• روش ارزش ویژه: این روش در حالتی استفاده می‌شود که سرمایه‌گذار دارای نفوذ قابل‌ ملاحظه بر واحد سرمایه‌پذیر باشد.

استاندارد حسابداری شماره 15: حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها

استاندارد شماره ۱۵ حسابداری با عنوان حسابداری سرمایه گذاری ها، به نحوهٔ شناسایی، اندازه‌گیری و افشای سرمایه‌گذاری‌ها در صورت‌های مالی می‌پردازد. این استاندارد به‌ویژه بر تفکیک سرمایه‌گذاری‌های جاری و بلندمدت، نحوهٔ ارزیابی آن‌ها به‌وسیله ارزش بازار یا بهای تمام‌ شده و شناسایی سود و زیان ناشی از تغییرات در ارزش بازار تأکید دارد. 

علاوه بر این، نحوهٔ افشای اطلاعات مربوط به تغییرات در مبلغ دفتری، کاهش دائمی ارزش و شرایط خاص واگذاری و تغییر طبقه‌بندی سرمایه‌گذاری‌ها در صورت‌های مالی را مشخص می‌کند. هدف این استاندارد، ارائه اطلاعات صحیح به استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی است.

دامنه کاربرد استاندارد شماره 15 حسابداری

موضوعات زیر از دامنهٔ کاربرد استاندارد حسابداری ۱۵ خارج هستند:

• شناسایی درآمدهایی نظیر: سود سهام و سود تضمین‌ شده که از سرمایه‌گذاری‌ها حاصل می‌شوند؛ این موضوع در استاندارد حسابداری شماره ۳ با عنوان «درآمد عملیاتی» بررسی شده است.
• سرمایه‌گذاری‌های خاص مانند ابزارهای مالی پیچیده.
• سرمایه‌گذاری‌هایی که توسط طرح‌های مزایای بازنشستگی و مؤسسات بیمه عمر انجام می‌شوند.
• سرمایه‌گذاری در املاک.

با توجه به اینکه هدف اصلی هر نوع سرمایه‌گذاری، ایجاد منافع اقتصادی برای سرمایه‌گذار است، الزامات این استاندارد به‌گونه‌ای تدوین شده است که عملکرد سرمایه‌گذاری‌ها را به‌ درستی شناسایی و اندازه‌گیری کند. بر همین اساس، استاندارد مذکور بر کلیۀ واحدهای تجاری سرمایه‌گذار بدون توجه به نوع فعالیت، درصد سرمایه‌گذاری و حجم عملیات سرمایه‌گذاری از جمله شرکت‌های تخصصی سرمایه‌گذاری، قابل اعمال است. با این وجود، تدوین رهنمودهای خاص برای صنایع یا گروه‌هایی از واحدهای تجاری در چارچوب اصول کلی این استاندارد امکان‌پذیر بوده و مانعی ندارد.

واگذاری سرمایه گذاری ها در استاندارد شماره 15

هنگام واگذاری یک سرمایه‌گذاری، تفاوت بین عواید حاصل از واگذاری و مبلغ دفتری آن باید به عنوان سود یا زیان واگذاری در صورت سود و زیان دوره شناسایی شود. در مورد سرمایه‌گذاری‌های بلندمدتی که به مبلغ تجدید ارزیابی انعکاس یافته، هر گونه مازاد تجدید ارزیابی که قبلاً در حقوق صاحبان سهام شناسایی شده، در زمان واگذاری به سود انباشته منتقل می‌شود.

واگذاری سرمایه گذاری در استاندارد شماره ۱۵ حسابداری به شرح جدول زیر است:

تغییر طبقه بندی سرمایه گذاری ها در استاندارد شماره 15

تغییر طبقه‌بندی سرمایه‌گذاری‌ها شرایط خاصی دارد:

1. تغییر از بلندمدت به جاری: به استثنای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت دارای سررسید، تغییر طبقه‌بندی سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت به جاری باید صرفاً با رعایت شرایط مندرج در استاندارد حسابداری شماره ۳۱ با عنوان دارایی های غیرجاری نگهداری شده برای فروش و عملیات متوقف شده که موخر بر استاندارد حسابداری شماره 15 با عنوان حسابداری سرمایه‌گذاری‌ها است، انجام شود.

2. تغییر از جاری به بلندمدت: تغییر طبقه‌بندی سرمایه‌گذاری از «جاری به بلندمدت» به‌طور کلی مجاز نیست، مگر در شرایط خاصی که واحد سرمایه‌گذار به حداقل سطح نفوذ قابل‌ ملاحظه در واحد سرمایه‌پذیر دست یابد.

به بیان دیگر، برخلاف تغییر از بلندمدت به جاری که تابع الزامات استاندارد حسابداری شماره ۳۱ است، تغییر از جاری به بلندمدت تنها زمانی امکان‌ پذیر است که ماهیت سرمایه‌گذاری تغییر اساسی کرده و منجر به ایجاد نفوذ قابل‌ ملاحظه شود. در غیر این صورت، صرف تغییر قصد مدیریت یا برنامه نگهداری، مجوزی برای انتقال سرمایه‌گذاری از طبقه جاری به بلندمدت نخواهد بود.

Pdf استاندارد حسابداری شماره ۱۵ 

برای درک بهتر موضوع استاندارد حسابداری شماره ۱۵، فایل pdf آن را با شما به اشتراک می‌گذاریم:

جمع‌بندی

حسابداری سرمایه‌گذاری به‌ویژه با الزامات استاندارد شماره ۱۵، نقشه راهی است برای انعکاس منطقی قصد مدیریت، ریسک‌پذیری و عملکرد مالی واحد تجاری در بازارهای سرمایه. از شناسایی اولیه بر مبنای بهای تمام‌ شده و ارزیابی‌های دوره‌ای با در نظر گرفتن طبقه‌بندی و قابلیت معامله، با توجه به نوسانات شدید بازار سرمایه. به نظر شما کدام روش ارزیابی سرمایه‌گذاری‌های جاری (خالص ارزش فروش) می‌تواند تصویر واقعی‌تری از وضعیت نقدینگی شرکت در ترازنامه ارائه کند؟ نظرات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول