
مالیات مبلغی است که اشخاص حقیقی و حقوقی باید برای تامین سرمایههای مالی دولت در جهت خدمترسانی عمومی بپردازند. مالیات براساس پایه مالیاتی تعیین میشود و به همین دلیل اطلاع از آنها برای هر فرد یا کسبوکاری ضروری است. در ادامه پایه های مالیاتی را معرفی کرده و به انواع، محاسبه و معافیتهای آنها میپردازیم.
پایه مالیاتی چیست؟
پایه مالیاتی به هر چیزی گفته میشود که مالیات طبق آن محاسبه و تعیین میشود. به عبارتی دیگر، پایه های مالیاتی همان درآمدها یا داراییهایی هستند که مالیات به آنها تعلق میگیرد. پایه های مالیاتی میتوانند در هر کشوری متفاوت باشند. در ایران مانند اکثر کشورها، درآمدهای یک شخص حقیقی یا حقوقی به عنوان پایه مالیاتی در نظر گرفته میشود که در این صورت، درآمد سالانه یک پایه مالیاتی محسوب شده و به آن مالیات تعلق میگیرد.
اهمیت پایه مالیاتی
پایه های مالیاتی نقش بسیار مهمی در توسعه زیرساختهای کشور و ارائه خدمات عمومی به مردم ایفا میکنند. در واقع، دولت از طریق اخذ مالیات منابع مالی خود را تامین کرده و از آنها در جهت برقراری امنیت و ارائه خدماتی مانند خدمات رفاهی، آموزشی، بهداشتی و همچنین تامین رفاه قشرهای آسیب دیده در سطح جامعه استفاده میکند. یکی از مهمترین اهداف پایه مالیاتی، ایجاد تعادل میان ثروت و درآمد است که منجر به رعایت عدالت اجتماعی میشود.
انواع پایه های مالیاتی

به طور کلی، در ایران دولت از طریق روشهای مستقیم و غیر مستقیم اقدام به گرفتن مالیات میکند. طبق قوانین مالیاتی در کشور، سه نوع پایه مالیاتی وجود دارد که در ادامه به آنها میپردازیم.
1. پایه مالیاتی طبق درآمد
درآمدهای یک کسبوکار ممکن است از روشهای مختلفی بهدست آید. انواع درآمدهایی که شامل مالیات میشوند، به صورت زیر است:
- درآمد از فروش کالا
- درآمد از ارائه خدمات
- درآمد از بازار آزاد
- درآمد از اجاره ملک
- درآمد از سرمایهگذاری در ملک یا سهام مختلف
- درآمد از حقوق و دستمزد
نکتهای که باید به آن توجه کنیم این است که حقوق و دستمزد با شرایط خاصی مشمول مالیات میشود. برای محاسبه مالیات حقوق و دستمزد مواردی مانند حقوق ثبت شده در قرارداد کاری، اضافهکاری و مزایای نقدی مستمر با یکدیگر جمع زده میشوند. وقتی جمع این موارد از سقف معافیت ماهانه بیشتر شود، به پایه حقوق مالیات تعلق میگیرد.
بنابراین زمانی مالیات به پایه حقوق تعلق میگیرد که جمع موارد گفته شده از مبلغ ۲۸۸ میلیون تومان در سال (یعنی حقوق تا ۲۴ میلیون تومان در ماه در سال ۱۴۰۴) عبور کند و بیشتر شود.
2. پایه مالیاتی طبق دارایی
همانطور که از اسم آن مشخص است، انواع داراییها و انتقال آنها شامل مالیات میشوند. برخی از پایههای مالیاتی این دسته به شرح زیر است:
- داراییهای ثابت و جاری
- انتقال مالکیت ملک
- مالیات تسهیلات، وامها و سپردههای بانکی
- مالیات بر ارث و هبه
3. پایه مالیاتی طبق مصرف
این نوع از مالیات برای مصرف کالا و خدمات تعیین شده است که به آن مالیات بر ارزش افزوده نیز میگویند. در واقع، این پایه مالیاتی مرحلهای از روند تولید تا مصرف کالا است که کسبوکارها موظف به پرداخت آن هستند.
روشهای محاسبه پایه های مالیاتی

محاسبه پایه های مالیاتی با روشهای گوناگونی قابل انجام است. این روشها عبارت است از روش تجمیعی مستقیم، روش تجمیعی غیر مستقیم، روش تفریق مستقیم و روش تفریق غیر مستقیم که در ادامه آنها را توضیح میدهیم.
روش تجمیعی مستقیم
برای بهکارگیری روش تجمیعی مستقیم از فرمول زیر استفاده میشود:
مالیات بر ارزش افزوده = (دستمزد، سود، اجاره، بهره، دستمزد) ⤫ نرخ مالیات بر ارزش افزوده
در این روش، مواردی مانند دستمزد، سود، اجاره و … به طور جداگانه محاسبه نمیشوند، بلکه نرخ مالیات بر ارزش افزوده بر مجموع آنها اعمال میشود. این نرخ معین و ثابت است و به عنوان یک ضریب ثابت در این روش مورد استفاده قرار میگیرد.
روش تجمیعی غیر مستقیم
در روش تجمیعی غیر مستقیم، فرمول زیر استفاده میشود:
مالیات بر ارزش افزوده = (استهلاک × نرخ مالیات) + (سود × نرخ مالیات) + (اجاره × نرخ مالیات) + (بهره × نرخ مالیات) + (دستمزد × نرخ مالیات)
برخلاف رویکرد قبلی، در روش تجمیعی غیر مستقیم هر یک از موارد به صورت جداگانه در نرخ مالیات ضرب شده و محاسبه میشوند. پس از آن، تمامی آنها با هم جمع میشوند تا در نهایت میزان مالیات کلی بهدست آید.
روش تفریق مستقیم
در این روش، اختلاف بین مقدار خرید و فروش کسبوکار محاسبه شده و مالیات بر حسب آن تعیین میشود.
روش تفریق غیر مستقیم
در روش تفریق غیر مستقیم، محاسبه مالیات طبق صورتحسابهای خرید و فروش کسبوکار انجام میگیرد.
نحوه تعیین ضرایب مالیاتی
احتمالاً تاکنون برایتان سوال بهوجود آمده است که ضرایب مالیاتی چگونه و توسط چه اشخاصی تعیین میشوند. در جواب باید گفت ضریب مالیات سالانه توسط نماینده رسمی بانک مرکزی، نمایندگان سازمان مالیاتی و نماینده شورای مرکزی اصناف نظام پزشکی تعیین میشود. این افراد در جلسهای ضریب مالیات سالانه را طبق شرایط خاص تعیین میکنند. موارد و شرایطی که در این جلسه باید در نظر گرفته شوند، عبارت است از:
- شرایط اقتصادی
- میزان درآمد (به خصوص افراد کم درآمد)
- میزان مبادلات و خرید و فروش
به طور کلی در نظر گرفتن شرایط عمومی جامعه هنگام تعیین ضرایب مالیاتی، فشار اقتصادی را در زمان پرداخت مالیات توسط شهروندان کاهش داده و تامین منابع مالی دولت به درستی انجام میگیرد. پرداخت مالیات از طریق سامانه مودیان انجام میشود که قوانین سختگیرانهای نیز دارد. براساس این قوانین، افراد مشمول مالیات باید صورتحسابهای الکترونیکی کسبوکار خود را به سامانه مودیان در زمان مقرر ارسال کنند؛ در غیر این صورت باید جریمهها و عواقب سنگینی را متحمل شوند.
معافیت پایه مالیاتی
همانطور که پیشتر گفته شد، مواردی مانند درآمد و داراییهای یک کسبوکار مشمول مالیات میشوند که پرداخت آنها الزامی است؛ ولی گاهی اوقات برخی از موارد طبق قوانین مالیاتی از پرداخت مالیات معاف میشوند. به طور مثال، مواردی که برای معافیت پایه مالیاتی در نظر گرفته میشوند به شرح زیر است:
- برخی از درآمدهای خاص (مانند درآمدهای فرهنگی و هنری، سود اوراق مشارکت و درآمدهای ناشی از فروش سهام بورسی)
- برخی از گروههای اجتماعی (مانند بازنشستگان، ایثارگران، حمل و نقل عمومی، سازمانهای دانش بنیان و کشاورزی)
- فعالیتهای اقتصادی ویژه (فعالیتهای توسعهای، اجتماعی، حمایتی)
- مناطق جغرافیایی خاص
مالیات پایه سنوات

پایه سنوات از مزایای در نظر گرفته شده توسط قانون کار است. براساس قانون کار ایران، کارگرانی که یک سال سابقه کار در سازمان یا شرکت در حال فعالیت داشته باشند، میتوانند از حق سنوات بهرهمند شوند. پایه سنوات هر ماه به مبلغ حقوق کارگران اضافه میشود که با هدف ادامه همکاری بلندمدت، جبران تورم و کاهش قدرت خرید، افزایش تجربه کاری و رعایت عدالت میان نیروهای جدید و با سابقه به کارگران پرداخت میشود.
لازم به ذکر است که پایه سنوات جزء موارد مشمول مالیات است و مبلغ آن در زمان محاسبه مالیات حقوق لحاظ میشود. اما زمانی که مجموع درآمد فرد کمتر از سقف مالیاتی سالانه باشد، پایه سنوات در محاسبه مالیات در نظر گرفته نمیشود.
جمعبندی
پایه مالیاتی از ارکان مهم هر سیستم مالیاتی محسوب میشود. هر کشوری پایه های مالیاتی و معافیتهای مختلفی دارد که مالیات طبق آنها محاسبه شده و شهروندان موظف به پرداخت آن هستند. در این مقاله، پایه مالیاتی و روشهای محاسبه آن را بررسی کردیم. سوالات و نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
1. پایه های مالیاتی چیست؟
به مقیاس و معیارهایی که براساس آنها مالیات تعیین میشود، پایه های مالیاتی میگویند. به طور مثال، درآمدها و داراییها از انواع پایههای مالیاتی هستند.
2. حقوق و دستمزد در چه صورت مشمول مالیات میشود؟
برای سال ۱۴۰۴ اگر جمع حقوق و مزایای شما بالاتر از ۲۴ میلیون تومان در ماه باشد، مالیات بر حقوق و دستمزد اعمال میشود که پرداخت آن برای تمامی افراد الزامی است.
نظرات