انواع شرکت های تجاری در قانون تجارت؛ Pdf جدول مقایسه

بسیاری از کارآفرینان تازه‌کار، هنگام تصمیم برای ثبت شرکت، با این سوال روبرو می‌شوند که چه شرکتی باید ثبت کنند تا هم ریسک کمتری داشته باشد و هم سودآوری بیشتری ایجاد کند؟ آیا شرکت سهامی خاص بهتر است یا مسئولیت محدود؟ تفاوت شرکت تضامنی با شرکت نسبی چیست؟ شناخت دقیق انواع شرکت و قوانین مربوط به آن نه‌تنها باعث کاهش ریسک مالی می‌شود، بلکه مدیریت منابع و تقسیم مسئولیت‌ها را ساده‌تر می‌کند. در این مقاله از محاسبان، هر آنچه لازم است دربارهٔ انواع شرکت‌ ها در حسابداری بدانید را شرح می‌دهیم.

شرکت چیست؟

شرکت یک شخصیت حقوقی است که توسط یک یا چند نفر برای انجام فعالیت‌های اقتصادی، تجاری یا خدماتی با هدف کسب سود تشکیل می‌شود. پس از ثبت، شرکت به عنوان یک موجودیت مستقل از مالکان (سهامداران یا شرکا) شناخته می‌شود و می‌تواند دارای اموال، حقوق، تعهدات و مسئولیت‌های جداگانه باشد.

طبق ماده ۵۷۱ قانون مدنی ایران، شرکت اجتماع حقوق مالکان متعدد در شیء واحد به‌ نحو اشاعه تعریف می‌شود. اما در قانون تجارت، شرکت قراردادی است که شرکا بر‌اساس آن، سود حاصل از سرمایه را میان خود تقسیم می‌کنند.

تقسیم بندی شرکت های تجاری

شرکت‌های تجاری بر‌اساس ماده ۲۰ قانون تجارت به هفت دسته اصلی تقسیم می‌شوند که هر‌کدام از انواع شرکت‌ها طبق میزان مسئولیت شرکا، نحوۀ تقسیم سود و زیان و قوانین حاکم بر آن‌ها تفاوت دارند. انواع شرکت ها به زبان ساده عبارت است از:

• شرکت‌های سهامی
• شرکت با مسئولیت محدود
• شرکت‌های تضامنی
• شرکت مختلط غیر سهامی
• شرکت مختلط سهامی
• شرکت‌های نسبی
• شرکت‌های تعاونی تولید و مصرف

شرکت سهامی

مطابق ماده ۲۱ قانون تجارت، شرکت سهامی شرکتی است که در آن سرمایه به صورت سهام بین سرمایه‌داران تقسیم می‌شود و هر فرد با خرید سهام، به‌نسبت میزان سهم خود در سود و زیان شرکت شریک می‌شود. در این نوع شرکت های تجاری، سهام‌داران تنها به میزان سهام سرمایه گذاری شده در شرکت مسئولیت دارند. انواع شرکت های سهامی عبارت است از:

• سهامی عام
• سهامی خاص

شرکت سهامی عام

در شرکت‌های سهامی عام، کل سرمایه شرکت به “سهام” تقسیم شده و بخشی از این سهام به مردم عرضه می‌شود (مانند فروش سهام در بورس). مؤسسان و سرمایه‌گذاران یک شرکت سهامی عام می‌توانند برای تأمین بخشی از سرمایه مورد نیاز خود، این سهام را به مردم بفروشند. حداقل تعداد سرمایه‌گذاران در چنین شرکتی پنج نفر است و هر یک از آن‌ها تنها به اندازه سهم خود در شرکت مسئولیت دارند. لازم به ذکر است که شرکت سهامی عام همواره یک شرکت بازرگانی محسوب می‌شود، حتی اگر فعالیت اصلی آن تجاری نباشد.

شرکت سهامی خاص

شرکت سهامی خاص، یکی از رایج‌ترین انواع شرکت‌ها است که در آن برخلاف شرکت سهامی عام، تمام سرمایه توسط مؤسسین شرکت تأمین می‌شود؛ حداقل تعداد شرکا در شرکت سهامی خاص سه نفر است. در این نوع شرکت، شرکا اجازه ندارند سرمایه شرکت را از طریق فروش سهام به عموم مردم افزایش دهند، اما هر یک از سهامداران می‌توانند سهم خود را به افراد دیگر انتقال دهند. سهامداران شرکت سهامی خاص دارای اوراق سهام هستند.

از جمله مقررات مهم این شرکت‌ها، حداقل سرمایه تعیین‌شده است که نباید کمتر از صد هزار تومان باشد. در صورتی که سرمایه شرکت به کمتر از این میزان کاهش یابد، شرکت موظف است حداکثر ظرف مدت یک سال نسبت به جبران آن اقدام کند.

تفاوت‌‌ شرکت سهامی عام با خاص

تفاوت‌های اصلی بین شرکت سهامی عام و شرکت سهامی خاص عبارت است از:

شرکت با مسئولیت محدود

مطابق ماده ۹۴ قانون تجارت، شرکت با مسئولیت محدود با حداقل دو نفر شریک قابل تأسیس است. در این نوع شرکت، سرمایه به شکل سهام تقسیم نمی‌شود، بلکه هر شریک به میزان درصد مشخصی از کل سرمایه، مالک «سهم‌الشرکه» است. همچنین هیچ‌یک از شرکا حق انتقال یا فروش سهم‌الشرکه خود را بدون رضایت سایر شرکا ندارد. در اسم این نوع شرکت عبارت “شرکت با مسئولیت محدود” باید آورده شود، در غیر این‌صورت، شرکت تضامنی محسوب می‌شود و تابع مقررات آن خواهد بود.

شرکت تضامنی

شرکت تضامنی، ساده‌ترین نوع از شرکت‌های بازرگانی است که مطابق ماده ۱۱۶ قانون تجارت، تحت نامی مشخص و با هدف انجام فعالیت‌های تجاری، توسط دو یا چند نفر تشکیل می‌شود. در این نوع شرکت، شرکا دارای مسئولیت تضامنی هستند؛ به این معنا که در صورت کافی نبودن دارایی شرکت برای پرداخت بدهی‌ها، هریک از شرکا به‌طور نامحدود مسئول پرداخت کلیه دیون شرکت خواهند بود. مهم‌ترین ویژگی‌های شرکت تضامنی عبارت‌اند از:

• تشکیل شرکت با حداقل دو شریک
• فعالیت در چارچوب مشاغل و امور مجاز قانونی
• وجود قرارداد یا شرکت‌نامه میان شرکا
• تقسیم سود و انتقال منافع صرفاً با رضایت تمامی شرکا

شرایط ثبت شرکت تضامنی

برای ثبت شرکت تضامنی، تنظیم شرکت‌نامه الزامی است. این سند باید شامل اطلاعات زیر باشد:

• درج عبارت «شرکت تضامنی» و نام حداقل یکی از شرکا در نام شرکت یا عبارت «و شرکا» یا «و برادران» پس از نام شریک یا شرکا
• موضوع فعالیت تجاری
• میزان سرمایه شرکت
• مشخصات و اطلاعات شرکا
• نحوه تقسیم سود و زیان

شرکت مختلط غیر سهامی

شرکت مختلط غیرسهامی، یکی از انواع شرکت‌های تجاری مندرج در ماده ۲۰ قانون تجارت است. این نوع شرکت برای انجام فعالیت‌های تجاری و تقسیم سود، تحت نام مخصوص و بر پایه شرکت‌نامه تشکیل می‌شود. ساختار این شرکت بر مشارکت دو گروه متفاوت از شرکا استوار است؛ شرکای ضامن و شرکای با مسئولیت محدود.

در این نوع از انواع شرکت، سرمایه به سهام تقسیم نمی‌شود و انتشار سهام وجود ندارد. مسئولیت مالی شرکای با مسئولیت محدود فقط به میزان آورده آن‌ها وابسته است، اما شرکای ضامن در برابر تمامی بدهی‌ها و تعهدات شرکت، حتی بیشتر از دارایی شرکت مسئولیت کامل دارند. طبق ماده ۱۴۱ قانون تجارت، شرکت مختلط غیرسهامی برای امور تجارتی و بدون انتشار سهام، میان یک یا چند شریک ضامن و یک یا چند شریک با مسئولیت محدود شکل می‌گیرد.

ویژگی‌های شرکت مختلط غیرسهامی

شرکت مختلط غیرسهامی دارای ویژگی‌هایی است که آن را از سایر انواع شرکت‌های تجاری متمایز می‌کند:

• وجود دو نوع شریک با سطح مسئولیت متفاوت
• نداشتن سرمایه سهامی و عدم انتشار سهم
• برخورداری از شخصیت حقوقی مستقل
• مسئولیت نامحدود شرکای ضامن در برابر دیون شرکت
• مسئولیت محدود شرکا بر اساس میزان آورده
• ثبت صرفاً با شرکت‌نامه و بدون الزام به اساسنامه
• ضرورت درج عبارت «مختلط غیرسهامی» در نام شرکت
• الزام به ذکر نام حداقل یکی از شرکای ضامن در نام شرکت

مراحل ثبت شرکت مختلط غیرسهامی

ثبت شرکت مختلط غیرسهامی از نظر فرآیند ساده‌تر از بسیاری از انواع شرکت است و شامل مراحل زیر خواهد بود:

1. تنظیم و امضای شرکت‌نامه مطابق قانون تجارت
2. تعیین دقیق نوع و میزان سرمایه هر شریک
3. معرفی مدیر یا مدیران شرکت
4. انتخاب نام مناسب با رعایت ضوابط قانونی
5. ثبت شرکت در اداره ثبت شرکت‌ها

این نوع شرکت بدون تنظیم اساسنامه و صرفاً بر اساس شرکت‌نامه در اداره ثبت شرکت‌ها ثبت می‌شود.

شرکت مختلط سهامی

شرکت مختلط سهامی یکی از انواع شرکت‌های تجاری است (مطابق ماده ۱۶۲ قانون تجارت). این نوع شرکت از دو گروه شریک تشکیل می‌شود:

1. شرکای سهامی: شرکای سهامی تنها به اندازه سرمایه‌ای که در شرکت گذاشته‌اند، مسئولیت دارند.
2. شرکای ضامن: شرکای ضامن مسئول پرداخت تمام بدهی‌های شرکت هستند.

در این شرکت‌ها، مدیران از میان شرکای ضامن انتخاب می‌شوند و انتخاب آن‌ها بر عهده مجمع عمومی نیست. همچنین، در نام شرکت عبارت «مختلط سهامی» به همراه اسم یکی از شرکای ضامن ذکر می‌شود. بر خلاف شرکت‌های مختلط غیرسهامی، در شرکت‌های مختلط سهامی تنظیم اساسنامه علاوه بر شرکت‌نامه ضروری است.

شرکت نسبی

بر اساس ماده ۱۸۳ قانون تجارت، شرکت نسبی شرکتی است که برای انجام امور تجاری بین دو یا چند نفر تشکیل می‌شود و هر یک از شرکا مسئولیت خود را به نسبت سرمایه‌ای که در شرکت گذاشته است، بر عهده دارد. طبق ماده ۱۸۴ قانون تجارت، در نام شرکت نسبی باید عبارت «شرکت نسبی» و حداقل نام یکی از شرکا ذکر شود. اگر نام شرکت شامل نام همه شرکا نباشد، پس از نام شریک یا شرکای ذکر شده، عبارتی مانند «و شرکا» یا «و برادران» ضروری است.

ویژگی‌های شرکت‌های نسبی

• حداقل تعداد شرکا برای تشکیل شرکت نسبی دو نفر است (ماده ۲۰ قانون تجارت).
• براساس ماده ۵۸۸ قانون تجارت، واژه «نفر» شامل اشخاص حقوقی هم می‌شود.
• مسئولیت شرکای شرکت نسبی در مقابل اشخاص ثالث، مشابه مسئولیت شرکای شرکت تضامنی نسبت به یکدیگر است.
• اصولاً شرکت‌های نسبی از همان قواعدی پیروی می‌کنند که برای شرکت‌های تضامنی اعمال می‌شود.

شرکت تعاونی تولید و مصرف

شرکت تعاونی تولید و مصرف نوعی از شرکت‌های تعاونی است که میان افراد یک صنف یا اشخاصی که منافع مشترکی دارند، تشکیل می‌شود. این شرکت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1. تعاونی تولید
2. تعاونی مصرف

تعاونی تولید

شرکت‌های تعاونی تولید، شرکت‌هایی هستند که معمولاً در زمینه‌هایی مانند کشاورزی، دامپروری، صید آبزیان، ساخت و ساز و سایر فعالیت‌های تولیدی فعالیت می‌کنند. بر اساس ماده ۱۹۰ قانون تجارت، این شرکت‌ها بین عده‌ای از ارباب حرفه تشکیل می‌شوند و شرکا مشاغل خود را برای تولید و فروش کالاها به کار می‌گیرند. اگر فعالیت تولیدی برخی از شرکا به‌صورت دائمی در خدمت شرکت نباشد یا از اهل حرفه نباشند، حداقل دو سوم اعضا باید از کسانی انتخاب شوند که حرفه‌شان مرتبط با موضوع فعالیت شرکت باشد.

تعاونی مصرف

شرکت‌های تعاونی مصرف یا توزیع، شرکت‌هایی هستند که به منظور تأمین کالاها و خدمات مورد نیاز اعضا فعالیت می‌کنند. طبق ماده ۱ قانون شرکت‌های تعاونی، شرکت تعاونی شرکتی است با مدت نامحدود که به منظور رفع نیازهای مشترک اعضا و بهبود وضعیت مادی و اجتماعی آنان از طریق همکاری جمعی تشکیل می‌شود. تبصره این ماده نیز بیان می‌کند که تعداد اعضای شرکت‌های تعاونی نباید کمتر از ۷ نفر باشد.

شرکای سهامی چه کسانی هستند؟

شرکای سهامی افرادی هستند که در شرکت‌های سهامی، عام و خاص، سرمایه خود را به‌صورت سهام وارد می‌کنند. سهام به قطعات کوچکتری از سرمایه شرکت تقسیم می‌شود که هریک از آن‌ها دارای ارزش مساوی است. شرکای سهامی با خرید سهام، در‌واقع بخشی از مالکیت شرکت را به‌دست می‌آورند و به‌ این ترتیب در سود و زیان شرکت سهیم می‌شوند.

تفاوت شرکت تجاری با شرکت مدنی

تفاوت‌های اصلی بین شرکت‌های تجاری و شرکت‌های مدنی به شرح زیر است:

جدول مقایسه انواع شرکت های تجاری

برای درک بهتر انواع شرکت‌های تجاری آن را در قالب یک جدول مقایسه‌ای با شما به اشتراک می‌گذاریم:

جمع‌بندی

در این مقاله، ۷ نوع شرکت تجاری در قانون تجارت ایران، ویژگی‌ها، تفاوت‌ها و نحوۀ ثبت آن‌ها را بررسی کردیم. حالا می‌دانید کدام نوع شرکت با اهداف و منابع شما هماهنگ است و چه مدارکی برای ثبت نیاز دارید. شما اگر قرار باشد یک شرکت تجاری راه‌اندازی کنید، کدام نوع شرکت را انتخاب می‌کنید و چرا؟ نظرات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول