اندوخته قانونی چیست؟ ثبت حسابداری اندوخته قانونی

طبق ماده ۱۴۰ قانون تجارت، شرکت‌ها باید سالیانه ۱/۲۰ (معادل ۵ درصد) از سود خالص شرکت را به عنوان اندوخته قانونی ذخیره کنند. زمانی که اندوخته قانونی به ۱۰ درصد سرمایه کل شرکت برسد، ذخیره کردن آن اختیاری می‌شود. در ادامه اندوخته قانونی را تعریف کرده و به انواع، محاسبه، ثبت‌های حسابداری و جایگاه آن در ترازنامه می‌پردازیم. اگر می‌خواهید با کلیۀ مباحث در ارتباط با اندوخته قانونی آشنا شوید، این مقاله از محاسبان راهنمای شماست.

تعریف اندوخته قانونی

اندوخته بخشی از سود خالص شرکت است که به عنوان اندوخته قانونی شرکت پس‌انداز می‌شود. مبلغ اندوخته قانونی، قبل از تخصیص سود کنار گذاشته می‌شود و کسب‌وکارها از آن در زمان بحران مالی یا درآمد ناکافی استفاده می‌کنند. وقتی مبلغ اندوخته قانونی در دفاتر حسابداری ثبت می‌شود و مدیریت آن را تایید می‌کند، در دفاتر قانونی نیز توسط قانون تجارت تایید شده و ثبت و نگهداری می‌شود. هدف از ذخیره اندوخته قانونی، جلوگیری از خروج همۀ سرمایه از شرکت است تا منابع کافی برای گسترش بنگاه اقتصادی، طرح‌های آتی شرکت، پاداش و… وجود داشته باشد. لازم به ذکر است که اندوخته قانونی به سرمایه شرکت قابل انتقال نیست.

مزایای اندوخته قانونی برای شرکت‌ها

مزایای اندوخته قانونی برای شرکت‌ها موارد زیر هستند:

• تضمین و پشتوانه مالی
• افزایش اعتماد معامله‌کنندگان و سرمایه‌گذاری (اطمینان بیشتر از دریافت مطالبات خود در صورت طلبکار شدن از شرکت)

انواع اندوخته در حسابداری

اندوخته‌ها در حسابداری به سه دسته زیر تقسیم می‌شوند:

1. اندوخته قانونی

اندوخته قانونی مبلغی است که هر شرکتی به صورت اجباری موظف به ذخیره آن است تا زمانی که مبلغ اندوخته به مبلغ یک دهم سرمایه شرکت برسد. این کار برای حفظ منابع مالی شرکت‌ها و تقویت سیستم مالی آن‌ها انجام می‌شود. مبلغ این اندوخته در ترازنامه ثبت می‌شود و هنگامی که به یک دهم از سرمایه شرکت برسد، تصمیم‌گیری برای ذخیره بیشتر آن بر عهده هیئت مدیره است. 

2. اندوخته احتیاطی

زمانی که اندوخته قانونی به یک دهم سرمایه شرکت برسد؛ ادامه ذخیره آن با توجه به تصمیم هیئت مدیره صورت می‌گیرد که به آن اندوخته احتیاطی می‌گویند. هدف از ذخیره اندوخته احتیاطی، افزایش سرمایه، تقویت منابع مالی، انجام امور شرکت و کاهش ریسک خطرات احتمالی است. لازم به ذکر است که برای نگهداری اندوخته احتیاطی الزامی وجود ندارد.

3. اندوخته توسعه و تکمیل

اندوخته توسعه و تکمیل با هدف پیشرفت شرکت و انجام اقدامات خاص مانند افزایش توان تولید، تقویت روحیه کارکنان و پاداش‌دهی به آن‌ها ذخیره می‌شود. به عبارتی دیگر، این اندوخته برای حمایت از فرآیندهای توسعه‌ای و بهبود عملکرد شرکت مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای ذخیره‌سازی اندوخته توسعه و تکمیل مانند اندوخته احتیاطی، الزامی وجود ندارد و نگهداری آن اختیاری و بر اساس تصمیم هیئت مدیره است.

جدول مقایسه‌ای انواع اندوخته‌های قانونی، احتیاطی و توسعه و تکمیل

در جدول زیر انواع اندوخته‌ها در حسابداری مقایسه شده‌اند تا راحت‌تر تفاوت آن‌ها را درک کنید: 

اندوخته قانونی برای چه شرکت‌هایی الزامی است؟

مطابق با قانون، داشتن اندوخته قانونی برای شرکت‌های زیر الزامی است:

• شرکت سهامی عام
• شرکت سهامی خاص
• شرکت با مسئولیت محدود
• شرکت تعاونی

در اینگونه شرکت‌ها، سهامداران با توجه به میزان سهامشان مسئولیت‌هایی را بر عهده می‌گیرند. چنانچه در شرایط بحرانی سرمایه شرکت از دست برود یا شرکت بدهی‌های زیادی به طلبکاران خود داشته باشد، این خسارت‌ها با مبلغ اندوخته قانونی قابل جبران است. 

سایر شرکت‌ها مانند شرکت‌های نسبی، تضامنی و مختلط نیازی به ذخیره‌سازی اندوخته قانونی ندارند؛ زیرا در اینگونه شرکت‌ها کلیۀ شرکا و سهامداران به یک اندازه در قبال شرکت مسئول هستند. بنابراین، در شرایطی که بدهی برای شرکت به‌وجود بیاید، طلبکاران باید طلب خود را از دارایی‌های شخصی شرکا و سهامداران بگیرند.

مبنای محاسبه اندوخته قانونی

همان‌طور که در بخش‌های پیشین گفتیم، هر شرکت باید به صورت سالیانه ۵ درصد از سود خود را به اندوخته قانونی اختصاص دهد و در ترازنامه ثبت کند. براساس ماده ۲۳۸ قانون تجارت، در صورتی که شرکت دارای زیان انباشته باشد، برای محاسبه اندوخته قانونی باید زیان انباشته از سود خالص جاری شرکت کسر شده و سپس یک بیستم یا ۵ درصد از مبلغ به‌دست آمده را برای اندوخته قانونی در نظر بگیریم.

ماهیت اندوخته قانونی در حسابداری

ماهیت حسابداری اندوخته قانونی بستانکار است و جایگاه آن در بخش حقوق صاحبان سهام شرکت قرار دارد. اما در نظر داشته باشید که حساب اندوخته قانونی زمانی در یک شرکت ایجاد می‌شود که آن شرکت به سوددهی رسیده باشد.

ثبت حسابداری اندوخته قانونی

وقتی که سود یک شرکت محاسبه می‌شود، ۵ درصد از آن را برای اندوخته قانونی برمی‌دارند و بعد برای ۹۵ درصد دیگر تصمیم‌گیری می‌کنند. برای شناسایی اندوخته قانونی ثبت حسابداری زیر انجام می‌شود:

جایگاه اندوخته قانونی در ترازنامه (صورت وضعیت مالی)

اندوخته قانونی یکی از ثبت‌های حسابداری در ارتباط با بخش مالی شرکت است که باید در ترازنامه حسابداری شرکت آن را ثبت کنید. اما جایگاه اندوخته قانونی در ترازنامه کجاست؟

ترازنامه چون یکی از صورت‌های مالی اساسی در حسابداری است، شامل گزارش‌های مالی زیر می‌شود:

1. دارایی
2. بدهی
3. حقوق صاحبان سهام

جایگاه اندوخته قانونی در ترازنامه در بخش حقوق صاحبان سهام است؛ یعنی در بخش زیر مجموعه حقوق صاحبان سهام باید آن را ثبت کرد.

منعکس کردن اندوخته قانونی چیست؟

به طور کلی، حساب‌ها به سه دسته ترازنامه‌ای (شامل دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه)، سود و زیانی (شامل هزینه‌ها و درآمدهای شرکت) و انتظامی تقسیم‌بندی می‌شوند. در کدینگ حسابداری، حساب اندوخته قانونی زیر مجموعه حقوق مالکانه (حقوق صاحبان سهام یا سرمایه) است. این حساب‌ها در سطح معین هستند و همانطور که در بخش‌های پیشین اشاره کردیم، معمولا به اندوخته قانونی، اندوخته احتیاطی، اندوخته طرح و توسعه و یا سایر اندوخته‌ها تقسیم‌بندی می‌شوند.

از آنجایی که در حسابداری، اندوخته قانونی یک حساب دائمی به شمار می‌رود، مانده‌ حساب آن از یک دوره مالی به دوره مالی بعدی (سال مالی بعدی) منتقل می‌شود که به آن بستن حساب‌ها یا منعکس کردن اندوخته قانونی می‌گویند. در این حالت، مانده حساب صفر می‌شود.

جمع‌بندی

تخصیص اندوخته قانونی در حسابداری، یکی از موضوعات مهمی است که حسابداران باید به آن مسلط باشند و از این سرمایه برای مواقع بحرانی در شرکت استفاده بهینه کنند. یکی از بهترین روش‌ها برای اینکه بتوانید به این ثبت حسابداری اندوخته قانونی و سایر ثبت‌های حسابداری مسلط شوید، شرکت در کلاس‌های موسسه حسابداری محاسبان اصفهان به صورت آنلاین یا حضوری است که هم زمان کمتری از شما می‌گیرد و هم اساتید با تجربه به صورت تئوری و عملی آموزش‌های حسابداری را با پشتیبانی قوی در اختیارتان قرار می‌دهند. سوالات یا دیدگاه خود را در قسمت نظرات با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول