تعطیل کاری چیست و به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟

هر شخصی چه در مقام کارفرما و چه در مقام کارگر، حداقل یک‌بار درگیر کار در روزهای تعطیل رسمی بوده است؛ چراکه نمی‌داند شیوۀ محاسبه تعطیل کاری در محاسبه حقوق و دستمزد چگونه است. از طرفی کارگر نمی‌داند که چه مزایایی دارد و از طرفی دیگر کارفرما در اکثر موارد اطلاعی از نحوهٔ محاسبه جبران خدمت تعطیل کاری پرسنل خود ندارد. در این مقاله از محاسبان، شما را با قوانین و نحوه محاسبهٔ تعطیل کاری پرسنل آشنا می‌کنیم.

تعطیل کاری در قانون کار

در قانون کار، مفهومی با عنوان “تعطیل کاری” به‌صورت مشخص تعریف نشده است، اما تعطیلات رسمی به عنوان روزهایی در نظر گرفته شده‌اند که کارگران از کار معاف هستند و مزد آن روزها به آنها پرداخت می‌شود. با استناد به ماده‌های ۵۱، ۵۹، ۶۲ و ۶۳ قانون کار می‌توان «تعطیل‌کاری» را این‌گونه تعریف کرد:

ماده ۶۲ قانون کار بیان می‌کند که روز جمعه به عنوان تعطیل هفتگی برای کارگران تعیین شده است. همچنین براساس ماده ۶۳ قانون کار، سایر تعطیلات رسمی و روز کارگر (۱۱ اردیبهشت) هم جزئی از تعطیلات کارگران محسوب می‌شوند. بنابراین کارگران بدون کار در این ایام مزد خود را دریافت می‌کنند. ماده ۵۱ قانون کار هم چارچوب ساعات کار موظفی کارگران را مشخص کرده است و بیشتر از آن را مشمول دریافت اضافه کاری می‌داند.

مبلغ تعطیل کاری ۱۴۰۵

همانطور که مطرح شد در قانون کار مفهومی به عنوان فوق‌العاده تعطیل کاری نداریم. مفهوم کار در روز تعطیل در قانون کار در ارتباط مستقیم با ساعات کاری و به تبع آن اضافه‌کاری است. بنابراین اگر کارگر در روزهای تعطیل رسمی کار کند و به جای آن روز دیگری تعطیل نشود، باعث افزایش ساعات کار کارگر از مدت ساعات کار موظفی شده و مشمول دریافت اضافه کاری می‌شود. فوق‌العاده اضافه کاری نیز برای هر ساعت ۴۰ درصد مزد ساعات کار عادی است.

برای کارگرانی که قرارداد ‌آن‌ها بر‌اساس حداقل حقوق اداره کار است، دستمزد روزانه در سال ۱۴۰۵ برابر ۵,۵۴۱,۸۵۰ ریال است. بنابراین دستمزد هر ساعت کار عادی برابر با ۷۵۶,۰۵۰ ریال می‌شود. بر همین اساس، هر ساعت تعطیل کاری ۱۴۰۵ در صورتی که مشمول اضافه کاری باشد، برابر با ۱,۰۵۸,۴۷۰ ریال است.

نحوه محاسبه تعطیل کاری

تعطیل کاری در واقع نوعی اضافه کاری در روز تعطیل (غیر از جمعه) است؛ از این‌رو نرخ آن معادل نرخ اضافه کاری و برابر با ۴۰% بیشتر از دستمزد هر ساعت کار عادی و نحوۀ محاسبه آن با نحوۀ محاسبه اضافه کاری یکسان است. در نتیجه براساس ماده ۵۹ قانون کار، دستمزد هر ساعت کار در روز تعطیل ۴۰% اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی محاسبه خواهد شد.

در محاسبات جمعه کاری و تعطیل کاری مهم‌ترین عامل مزد ثابت محسوب می‌شود که خود شاه کلید اکثر محاسبات حقوق و دستمزد است.

فرمول محاسبه تعطیل کاری:

در کارگاه‌هایی که به دلیل ساختار کاری، بیشتر از یک روز تعطیلی در هفته دارند (مانند بسیاری از شرکت‌های خصوصی و ادارات دولتی که پنج روز کاری دارند)، قوانین و نحوهٔ محاسبه تعطیل‌کاری متفاوت از کارگاه‌هایی است که شش روز در هفته فعالیت می‌کنند. این تفاوت براساس تبصره ۲ ماده ۶۲ قانون کار تعیین شده است.

محاسبه تعطیل کاری در کارگاه‌های با کمتر از ۶ روز کاری در هفته

در کارگاه‌هایی که فعالیت هفتگی کمتر از شش روز است، دستمزد تعطیل‌کاری بر اساس یک‌ششم مجموع مزد هفتگی محاسبه می‌شود. این قاعده تضمین می‌کند که حقوق کارگر برای کار در روز تعطیل به‌طور عادلانه پرداخت شود. در صورتی که این کارگر در روز تعطیل بیش از ساعات عادی روزانه (معمولاً ۸ ساعت) کار کند، ساعات مازاد به‌عنوان اضافه‌کاری تعطیل محاسبه می‌شود. اضافه‌کاری تعطیل‌کاری معمولاً با ضریب ۱.۴ برابر مزد ساعتی عادی محاسبه و پرداخت می‌شود.

محاسبه تعطیل کاری در کارگاه‌های با ۵ روز کاری و ۲ روز تعطیل هفتگی

براساس تبصره ۲ ماده ۶۲ قانون کار، در صورتی که کارگران در یک کارگاه کمتر از ۶ روز در هفته مشغول به کار باشند، مزد مربوط به روز تعطیل آن‌ها معادل یک‌ششم مجموع مزد هفتگی‌شان محاسبه می‌شود. اما در کارگاه‌هایی که فعالیت آن‌ها ۵ روز در هفته است و کارگران در همین پنج روز در مجموع ۴۴ ساعت کار می‌کنند (یعنی ساعات قانونی کار هفتگی را تکمیل می‌کنند)، دستمزد هر یک از ۲ روز تعطیل هفتگی باید معادل مزد کامل یک روز کاری پرداخت شود. همچنین، اگر کارگر در این روزهای تعطیل مشغول به کار شود، باید علاوه بر مزد روزانه، مبلغی معادل ۴۰ درصد اضافه بر آن به عنوان فوق‌العاده به او پرداخت شود.

مثال محاسبه تعطیل کاری ۱۴۰۵

فرض کنید دستمزد روزانه یک کارگر در سال ۱۴۰۵ برابر با ۵۰۰ هزار تومان است. اگر این کارگر در یک روز تعطیل رسمی کار کند، باید مبلغ ۷۰۰ هزار تومان بابت آن روز دریافت کند. این عدد، حاصل ضرب ۵۰۰ هزار تومان در ضریب ۱.۴ است. اگر کارگر هشت ساعت کار کرده باشد، دستمزد ساعتی او هم با همین ضریب محاسبه می‌شود. این مثال ساده نشان می‌دهد که تعطیل کاری یک مزیت مالی قابل توجه برای کارگران است و می‌تواند درآمد آن‌ها را افزایش دهد.

تعطیل کاری کارگران شیفتی

کارگران شیفتی به صورت گردشی و طبق برنامه‌های زمان‌بندی شده کار می‌کنند. در بسیاری از موارد، تعطیلات رسمی ممکن است با نوبت کاری این دسته از کارگران هم‌زمان شود. در چنین شرایطی، اگر کارگر نوبت کار در روز تعطیل رسمی کار کند، مانند سایر کارگران، مستحق دریافت مزایای اضافه کاری خواهد بود. البته اگر روز تعطیل رسمی با روز استراحت کارگر هم‌زمان شود، آن روز به عنوان تعطیلی عادی در نظر گرفته می‌شود و کارگر مزایای تعطیل کاری بابت آن روز دریافت نمی‌کند.

تفاوت تعطیل کاری و جمعه کاری

یکی از مشخص‌ترین تفاوت‌ها بین جمعه کاری و تعطیل کاری این مورد است که کارفرما در بحث جمعه کاری مکلف به تعطیل کردن روز دیگری به جای جمعه برای کارگر است. اما در بحث تعطیل کاری، کارفرما تکلیفی برای جایگزینی روز تعطیل کارگران خود ندارد و صرفاً همان پرداخت ۴۰% اضافه‌تر بر مزد ثابت عادی پرداخت می‌شود.

یعنی چنانچه فرد در روز جمعه فقط چند ساعت در محل کار حضور پیدا کند، کارفرما باید نسبت به کل مزد ثابت روزانه، ۴۰% اضافه پرداختی را محاسبه کند. اما برای تعطیل کاری صرفاً همان ساعت کار در روز تعطیل ملاک محاسبه تعطیل کاری است.

جمع‌بندی

تعطیل کاری یکی از حقوق مهم و اساسی کارگران در قانون کار است. این قانون برای حمایت از کارگر تدوین شده و پرداخت فوق‌العاده تعطیل کاری را الزامی می‌داند. کار کردن در روزهای تعطیل رسمی تنها در صورت رضایت یا ضرورت امکان پذیر است و در هر صورت کارگر باید ۴۰ درصد بیشتر از مزد ثابت روزانه دریافت کند. در محل کار شما تعطیل کاری چگونه محاسبه می‌شود؟ آیا تاکنون با خطای محاسباتی در این زمینه روبه‌رو شده‌اید؟ نظرات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول