دورکاری در قانون کار؛ قوانین + Pdf آیین نامه

دورکاری بر‌اساس آیین‌نامه جدید، یک شیوه کاری رسمی با چارچوب‌ قانونی مشخص برای کارکنان و کارفرمایان محسوب می‌شود. با گسترش این الگوی کاری پس از همه‌گیری کرونا و تداوم آن، آگاهی از قانون دورکاری کارکنان دولت و بخش خصوصی به یک نیاز تبدیل شده است. در این مقاله از محاسبان، با انواع دورکاری در قانون کار، نحوهٔ محاسبه حقوق، ساعات کاری و مرخصی و تعطیلات در دورکاری آشنا می‌شویم.

دورکاری چیست؟

برای پاسخ به سؤال «دورکاری چیست؟»، ابتدا باید با مفهوم کار آشنا شویم. کار به زبان ساده، فعالیتی است که در ازای انجام آن، دستمزد دریافت می‌کنید. با این تعریف، هر فعالیت بدون نیاز به حضور فیزیکی در محل کار، می‌تواند دورکاری محسوب شود.

تعریف دورکاری در قانون کار

طبق ماده ۱ دستورالعمل اجرایی دورکاری، این شیوه کاری به انجام وظایف شغلی خارج از محل اصلی کار گفته می‌شود. قانون کار ایران، دورکاری را نوعی اشتغال رسمی می‌داند که در آن کارمند می‌تواند تمام یا بخشی از وظایف خود را در محلی غیر از دفتر کار انجام دهد. این تعریف شامل کار از منزل، فضاهای کار اشتراکی یا هر مکان دیگری می‌شود که مورد توافق طرفین باشد.

انواع دورکاری

دورکاری را می‌توان از جنبه‌های مختلفی دسته‌بندی کرد که شناخت آن‌ها به انتخاب الگوی مناسب و تنظیم قرارداد کمک می‌کند.

۱. از نظر زمان‌بندی

• دورکاری تمام‌ وقت: در این مدل، فرد تمام ساعات کاری هفته (معمولاً ۴۴ ساعت) را به صورت کامل و خارج از محیط دفتر کارفرما فعالیت می‌کند و کلیۀ تعهدات و مزایای یک شغل تمام‌ وقت حضوری برقرار است.
• دورکاری پاره‌ وقت: کارمند یا کارگر تنها بخشی از ساعات هفته (مثلاً ۲۰ ساعت) را به صورت دورکاری اختصاص می‌دهد و حقوق و مزایا به نسبت ساعات کار محاسبه می‌شود.
• دورکاری ترکیبی (هیبرید): این الگوی انعطاف‌پذیر، ترکیبی از حضور فیزیکی و دورکاری است. برای مثال، فرد دو روز در هفته در دفتر حاضر می‌شود و سه روز دیگر را از خانه کار می‌کند. این مدل امروزه بسیار رایج است.

۲. از نظر محل اجرا

• دورکاری در منزل: رایج‌ترین شکل دورکاری است که در آن محل اجرای کار، منزل شخصی فرد تعیین می‌شود. این محل در قرارداد ذکر شده و باید از نظر ایمنی و دسترسی به اینترنت مناسب باشد.
• کار از مراکز اشتراکی (Coworking Spaces): برخی از افراد ترجیح می‌دهند در فضاهای کاری اشتراکی که امکانات اداری و شبکه‌ای فراهم است، مستقر شوند. این فضاها احساس انزوا را کاهش و تعاملات حرفه‌ای را افزایش می‌دهند.
• کار از هر محل دیگر: با توافق کارفرما، فرد می‌تواند از هر مکانی مانند کتابخانه‌های عمومی، کافی‌شاپ‌، یا حتی در سفر (با رعایت قوانین امنیت اطلاعات) کار خود را انجام دهد.

۳. از نظر گروه‌های هدف (با حمایت قانونی)

• دورکاری زنان باردار: قوانین و آیین‌نامه‌های دولتی، به ویژه پس از تصویب قوانین حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، بر تسهیل دورکاری برای مادران و زنان باردار تأکید دارند. این امکان به آنان فرصت می‌دهد بدون تعطیلی شغل، از دوران حساس بارداری و ابتدای فرزندداری بهتر عبور کنند.
• دورکاری برای معلولان: یکی از اهداف مهم دورکاری، ایجاد فرصت شغلی عادلانه و رفع موانع فیزیکی برای افراد دارای معلولیت است. دورکاری برای معلولان امکان بهره‌مندی از استعدادهای این قشر، بدون دغدغه تردد را فراهم می‌سازد.
• دورکاری عمومی: این نوع شامل تمامی کارکنانی می‌شود که صرفاً به دلیل ماهیت شغلشان (مانند برنامه‌نویسان، طراحان، نویسندگان، پشتیبانان آنلاین) و با تصمیم مدیریت، امکان انجام وظایف به صورت دورکار را دارند.

قرارداد دورکاری

طبق ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار عبارت است از توافق کتبی یا شفاهی بین کارگر و کارفرما که طی آن کارگر در ازای انجام کار، حق‌السعی یا حقوق و دستمزد خود را دریافت می‌کند. این قرارداد می‌تواند موقت یا دائم باشد. در قرارداد دورکاری، علاوه بر مشخص کردن حقوق و مزایا، باید جزئیاتی مانند محل انجام کار، روش ارتباط با کارفرما، ساعت‌های کاری انعطاف‌پذیر و روش‌های گزارش‌دهی به صورت دقیق قید شوند.

همچنین، مسئولیت تأمین تجهیزات و زیرساخت‌های لازم، هزینه‌های اینترنت و برق مصرفی و شیوۀ جبران این هزینه‌ها باید مشخص باشد. در قراردادهای دورکاری، بندهای مرتبط با محرمانگی اطلاعات و امنیت داده‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. علاوه بر این، شرایط احتمالی حضور فیزیکی کارکنان در محل کار هم باید پیش‌بینی شود.

انواع قرارداد دورکاری

قرارداد دورکاری به شکل‌های مختلفی تنظیم می‌شود که هریک متناسب با نوع همکاری، مدت زمان فعالیت و سطح تعهد طرفین طراحی شده‌اند. انواع قرارداد دورکاری عبارت است از:

قرارداد دورکاری تمام‌ وقت

در قرارداد دورکاری تمام‌ وقت، نیروی کار موظف است در ساعات مشخص‌ شده از سوی کارفرما، وظایف محوله را انجام دهد. این نوع قرارداد از نظر تعهد کاری مشابه قرارداد تمام‌ وقت حضوری است، با این تفاوت که انجام کار بدون حضور فیزیکی و از راه دور صورت می‌گیرد.

قرارداد دورکاری موقت

قرارداد دورکاری موقت برای یک بازه زمانی مشخص تنظیم شده و تاریخ شروع و پایان آن به‌ وضوح در متن قرارداد درج می‌شود. در این نوع همکاری، کارفرما موظف است در مدت تعیین‌ شده پروژه یا وظایف مشخص‌ شده را به نیروی کار واگذار کند.

قرارداد دورکاری کار معین

قرارداد دورکاری کار معین برای انجام یک پروژه یا وظیفه مشخص منعقد می‌شود. در این نوع قرارداد، تمرکز اصلی بر انجام کار تعیین‌ شده است و مدت زمان همکاری وابسته به تکمیل پروژه خواهد بود. پس از اتمام کار و تحویل آن، قرارداد به‌صورت خودکار پایان می‌یابد و نیروی کار دستمزد توافق‌ شده را دریافت می‌کند.

قرارداد دورکاری دائم

قرارداد دورکاری دائم، نوعی از قرارداد است که تاریخ شروع آن مشخص بوده اما برای پایان همکاری زمان مشخصی در نظر گرفته نمی‌شود. در این حالت، نیروی کار به‌صورت مستمر و بلندمدت با کارفرما همکاری می‌کند و قطع همکاری تنها با توافق طرفین یا طبق شرایط قانونی امکان‌پذیر است.

قرارداد دورکاری آزمایشی

در قرارداد دورکاری آزمایشی، همکاری در ابتدا به‌صورت موقت و جهت ارزیابی عملکرد آغاز می‌شود. پس از بررسی میزان توانمندی، تعهد و سازگاری با شرایط دورکاری در صورت رضایت طرفین، قرارداد می‌تواند به نوع موقت یا دائم تبدیل شود.

قرارداد دورکاری کارآموزی

قرارداد دورکاری کارآموزی مناسب افرادی است که قصد یادگیری مهارت‌های تخصصی و ورود به بازار کار را دارند. در این دوره، فرد ضمن آموزش، تجربه عملی کسب می‌کند و در صورت موفقیت، امکان ادامه همکاری به‌عنوان نیروی حرفه‌ای وجود خواهد داشت.

نحوه محاسبه حقوق دورکاری

حقوق شاغلان دورکار به قرارداد کاری آن‌ها بستگی مستقیم دارد و عواملی مانند نوع فعالیت، سطح تخصص و وظایف محوله روی میزان دستمزد تاثیرگذار است. حقوق اصلی دورکاران معمولاً متناسب با تخصص و رده شغلی آن‌ها مشابه سایر همکاران در همان رده است و علاوه بر آن، کمک‌هزینه‌های جانبی نیز به آن‌ها تعلق می‌گیرد. در صورت اضافه‌کاری، دستمزد دورکاران نیز به تناسب افزایش خواهد یافت.

با این حال، برای کارکنان دورکاری که قرارداد پیمانی دارند، مبلغ حقوق ثابت تعیین نمی‌شود و پرداخت دستمزد بر اساس توافق طرفین صورت می‌گیرد. در قرارداد کار می‌توان حقوق دورکاری را مشروط به انجام و تأیید کار مشخص کرد. در بسیاری از مشاغل دورکاری، پرداخت حقوق به صورت مرحله‌ای انجام می‌شود؛ بخشی از مبلغ کل پروژه پس از تایید اولیه و بقیه به صورت درصدی در مراحل بعدی پرداخت می‌شود. برای جلوگیری از مشکلات احتمالی، مجری می‌تواند درصدی از حقوق دورکاری خود را به عنوان پیش‌پرداخت در ابتدای پروژه دریافت کند.

ساعات کار در دورکاری چگونه محاسبه می‌شود؟

محاسبه ساعات کاری در دورکاری یکی از چالش‌ برانگیزترین جنبه‌های این شیوه کاری است. طبق قوانین دورکاری، ساعات کار می‌تواند به صورت شناور تعریف شود، اما نباید از ۴۴ ساعت در هفته تجاوز کند. کارفرما موظف است سیستمی برای ثبت و پایش ساعات کاری کارمند دورکار تعیین کند. این سیستم می‌تواند شامل نرم‌افزارهای ثبت زمان، گزارش‌های روزانه یا هفتگی، یا سایر روش‌های توافق شده باشد و اضافه‌کاری در دورکاری باید با توافق طرفین و طبق قانون کار محاسبه و پرداخت شود.

نحوه محاسبه مرخصی و تعطیلات در دورکاری

محاسبهٔ مرخصی و تعطیلات در دورکاری تفاوتی با کار حضوری ندارد و تابع قانون کار است. کارکنان دورکار سالانه ۲۶ روز مرخصی استحقاقی با احتساب جمعه‌ها دارند. ثبت درخواست مرخصی از طریق سامانه‌های آنلاین یا روش‌های اعلام‌ شده از سوی کارفرما انجام می‌شود. همچنین، استفاده از مرخصی استعلاجی با ارائه گواهی پزشکی معتبر امکان‌پذیر بوده و تعطیلات رسمی برای دورکاران همانند سایر کارکنان محاسبه می‌شود و ذخیره یا انتقال مرخصی به سال بعد مطابق قانون کار مجاز است.

بیمه دورکاری تامین اجتماعی

در چارچوب قوانین دورکاری، کارفرما موظف است همانند کار حضوری، تمامی تعهدات بیمه‌ای خود را در قبال کارمند انجام دهد. حق بیمه بر مبنای حقوق و مزایای پرداختی محاسبه شده و برای سازمان تأمین اجتماعی واریز می‌شود. هم‌چنین، کارمند دورکار از کلیۀ خدمات و پوشش‌های بیمه تأمین اجتماعی از جمله بیمه درمان، از کارافتادگی، بازنشستگی و بیمه بیکاری بهره‌مند است و سوابق بیمه‌ای و سنوات خدمت او هیچ تفاوتی با کارکنان حضوری ندارد.

مزایا و معایب دورکاری

دورکاری به‌عنوان یکی از شیوه‌های نوین اشتغال، دارای مزایا و معایب متعددی است که در ادامه آن را شرح می‌دهیم:

مزایا:

• دورکاری امکان سازماندهی زمان شخصی را به فرد می‌دهد؛ بدون نیاز به صرف زمان در مسیر رفت و آمد، فرد می‌تواند ساعات کاری خود را طبق اولویت‌های شخصی تنظیم کند.
• هزینه‌های مربوط به رفت و آمد، سوخت، پارکینگ و سایر مخارج مرتبط به محل کار کاهش یافته و به کارمند امکان پس‌انداز و بهبود کیفیت زندگی داده می‌شود.
• کار در محیط آرام و آشنا، بدون حواس‌پرتی‌های ناشی از فضای اداری و ترافیک، می‌تواند باعث افزایش تمرکز و بهبود عملکرد فرد شود.
• با انعطاف زمانی، کارمند می‌تواند زمان کافی برای خانواده، آموزش‌های شخصی و فعالیت‌های ورزشی در نظر بگیرد.
• امکان همکاری با شرکت‌های معتبر و حتی در سطح بین‌المللی بدون محدودیت جغرافیایی از دیگر مزایای دورکاری است.

معایب:

• کارکردن در منزل ممکن است منجر به احساس تنهایی و کاهش ارتباط حضوری با همکاران شود که به تدریج می‌تواند روحیه و انگیزه فرد را کاهش دهد.
• نبود مرزهای مشخص بین محل کار و زندگی شخصی می‌تواند مدیریت زمان را دشوار کند و به افزایش ساعات کاری و کاهش وقت استراحت بیانجامد.
• عدم حضور فیزیکی در محل کار ممکن است به کاهش نظارت و در نتیجه کاهش انگیزه و بهره‌وری در بعضی موارد منجر شود.
• عوامل محیطی مانند صدای خانواده، تلفن‌های همراه و سایر مزاحمت‌ها می‌تواند تمرکز را مختل کند.

آیین نامه دورکاری

در ادامه برای درک بهتر قوانین دورکاری در ایران، دستورالعمل دورکاری کارکنان را با شما به اشتراک می‌گذاریم:

جمع‌بندی

دورکاری، یک شیوه کاری رسمی و شناخته شده است که قواعد و چارچوب مشخصی دارد. موفقیت در این مدل کاری، بیش از هر چیز به تنظیم یک قرارداد کار جامع و عادلانه بستگی دارد. قراردادی که حقوق کارمند دورکار، تعهدات کارفرما، نحوه نظارت، تأمین تجهیزات و ضمانت‌های اجرایی را به وضوح مشخص کند. به نظر شما، بزرگترین چالش فعلی در اجرای قوانین دورکاری در ایران چیست؟ نظرات خود را در کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول