نحوه محاسبه حقوق در شرایط جنگ چگونه است؟

آیا می‌دانید با اعلام وضعیت اضطراری در کشور، مسئولیت شما به عنوان کارفرما یا حق قانونی شما به عنوان کارگر، چه تغییری می‌کند؟ یکی از ابهاماتی که برای بسیاری از کارفرمایان به خصوص بعد از جنگ ۱۲ روزه ایجاد شد، نحوه محاسبه حقوق در شرایط جنگی است. در این مقاله از محاسبان، هر آنچه باید دربارهٔ حقوق کارگران در شرایط فورس ماژور بدانید را شرح می‌دهیم.

قانون کار در شرایط فورس ماژور

محاسبۀ حقوق در شرایط جنگی اغلب با مفهوم فورس ماژور یا حوادث غیرقابل پیش‌بینی گره خورده است. فورس ماژور به وقایعی اشاره دارد که خارج از کنترل طرفین قرارداد رخ می‌دهد، مانند جنگ، زلزله یا سیل. در قانون کار، این شرایط می‌تواند منجر به تغییرات در پرداخت حقوق شود.

بر‌اساس ماده ۱۵ قانون کار، در مواقع بروز حوادث غیرقابل پیش‌بینی مانند جنگ، زلزله، سیل، آتش‌سوزی یا هر واقعه‌ای که ادامه فعالیت در کارگاه را غیرممکن کند، قرارداد کار به صورت موقت تعلیق می‌شود. این تعلیق به معنای فسخ یا پایان قرارداد نیست، بلکه صرفاً اجرای تعهدات کاری به حالت تعلیق درمی‌آید. 

محاسبه حقوق در شرایط جنگ چگونه است؟

تا اینجا متوجه شدیم که اصل اولیه بر تعلیق قرارداد و توقف پرداخت حقوق است؛ اما نکته بسیار مهم اینجاست که این اصل، شامل همه شرایط نمی‌شود. بیایید سناریوهای مختلف را بررسی کنیم تا پاسخ دقیق محاسبه حقوق در شرایط جنگی را بیابیم.

تعطیلی کارگاه به دلیل قوه قهریه

در دوره تعلیق قرارداد کار، کارفرما از لحاظ قانونی موظف به پرداخت حقوق در شرایط جنگی نیست. این موضوع اغلب منجر به نگرانی کارگران می‌شود، اما قانون‌گذار صراحت دارد که پرداخت حقوق در این شرایط الزامی نیست. با این حال، کارگران رسمی یا قراردادی همچنان به عنوان نیروی کار همان واحد شناخته می‌شوند و رابطه کاری آن‌ها قطع نمی‌شود.

امکان دورکاری یا ادامه کار از راه دور

این سناریو یکی از نقاط کلیدی در محاسبه حقوق در شرایط جنگی است. فرض کنید کارگاه آسیب فیزیکی ندیده، اما به دلیل ناامنی یا محدودیت‌های تردد، کارگر نمی‌تواند حضور فیزیکی پیدا کند. اگر ماهیت شغل به گونه‌ای باشد که بتوان آن را به صورت دورکاری انجام داد، شرایط تغییر می‌کند.

• در این حالت، قرارداد تعلیق نمی‌شود. کارگر موظف است به صورت دورکاری وظایف خود را انجام دهد و کارفرما نیز موظف به پرداخت کامل حقوق است. انجام کار حتی از راه دور، تعهد کارفرما به پرداخت مزد را زنده نگه می‌دارد.

تعطیلی اختیاری کارگاه توسط کارفرما

اگر کارگاه آسیبی ندیده، شرایط برای دورکاری نیز فراهم نیست، اما کارفرما به دلایل شخصی (مثلاً ترس از کاهش تقاضا) تصمیم به تعطیلی موقت بگیرد، این تعطیلی از مصادیق قوه قهریه خارج است.

• وضعیت حقوق: کارفرما موظف به پرداخت حقوق کارگران است. قانوناً نمی‌تواند با استناد به جنگ، کارگران را به مرخصی اجباری بدون حقوق بفرستد.
• مستند قانونی: مرخصی بدون حقوق فقط با درخواست کتبی و موافقت کارگر امکان‌پذیر است (ماده ۷۲ قانون کار) و کارفرما حق تحمیل یک‌طرفه آن را ندارد.

مرخصی استحقاقی در شرایط جنگی

یکی از رایج‌ترین اشتباهات در محاسبه حقوق در شرایط جنگی، نحوهٔ برخورد با مرخصی استحقاقی کارگران است.

• کسر از مرخصی استحقاقی: اگر کارگر به دلیل جنگ غیبت داشته باشد (غیبت موجه)، کارفرما نمی‌تواند این روزها را از مرخصی استحقاقی سالانه کارگر کسر کند و تحمیل یک طرفه مرخصی به کارگر در شرایط جنگی غیرقانونی است.
• مرخصی بدون حقوق اجباری: برخی کارفرمایان کارگران را مجبور می‌کنند که در دوران جنگ از مرخصی بدون حقوق استفاده کنند. این کار، خلاف قانون است. مرخصی بدون حقوق تنها با توافق کتبی دو طرف امکان‌پذیر است. اگر کارگاه در شرایط جنگی فعال باشد و کارگر به دلایل موجه حاضر به کار نباشد، رابطه به حالت تعلیق درنمی‌آید، بلکه غیبت موجه داشته و حقوق آن روزها را دریافت نمی‌کند، اما این روزها از مرخصی استحقاقی او کسر نمی‌شود.

شرط استفاده از بیمه بیکاری در شرایط جنگی

تبصره ۲ ماده ۲ قانون بیمه بیکاری، شرایط جنگ را به‌صراحت پیش‌بینی کرده است: بیمه‌شدگانی که به علت بروز حوادث قهریه و غیرمترقبه از قبیل جنگ، سیل، زلزله و… بیکار می‌شوند، می‌توانند از مقرری بیمه بیکاری استفاده کنند.

در شرایط عادی، داشتن حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه برای استفاده از بیمه بیکاری الزامی است، اما ماده ۶ آیین‌نامه اجرایی قانون بیمه بیکاری یک استثنا برای شرایط جنگ قائل شده است. بر‌اساس این ماده، اگر فردی به دلیل جنگ بیکار شود، حتی اگر سابقه پرداخت حق بیمه او کمتر از ۶ ماه باشد، می‌تواند از مقرری بیمه بیکاری استفاده کند.

فرد بیکار شده باید برای معرفی به سازمان تأمین اجتماعی، به واحد کار و امور اجتماعی محل مراجعه کرده و آمادگی خود را برای انجام کار در اولین فرصت ممکن اعلام کند. دریافت مقرری به معنای پایان رابطه کاری نیست و فرد همچنان در لیست انتظار بازگشت به کار قبلی خود قرار دارد.

جمع‌بندی

محاسبه حقوق در شرایط جنگی یک فرمول ثابت ندارد و به امکان انجام کار و علت تعطیلی بستگی دارد. اگر کار به هر نحو (حتی دورکاری) قابل انجام باشد، حقوق باید به طور کامل پرداخت شود. اگر کار واقعاً غیرممکن شده باشد، قرارداد تعلیق و حقوق قطع می‌شود، اما حمایت‌هایی مثل بیمه بیکاری (بدون شرط سابقه) و حق بازگشت به کار پس از پایان بحران برای کارگر محفوظ است. به نظر شما، اجرای این قوانین، می‌تواند پاسخ‌گویی نیازهای کارفرمایان و کارگران شود؟ نظرات خود را در بخش کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول