مانده مرخصی چیست؟ نحوه محاسبه مانده مرخصی

مانده مرخصی به روزهای استفاده‌ نشده از مرخصی‌های استحقاقی سالانه اشاره دارد؛ حق قانونی که نحوۀ انتقال و تبدیل آن به پول، از مهم‌ترین موضوعات حقوق کاری است. آیا می‌دانستید طبق قانون، تنها بخش محدودی از این روزها قابل نگهداری است و مابقی در شرایط خاص باید به معادل ریالی تبدیل شود؟ در این مقاله از محاسبان، با نحوۀ محاسبه مرخصی استفاده نشده، کاربرد آن در قانون مالیات‌های مستقیم و قانون تأمین اجتماعی آشنا می‌شویم.

مانده مرخصی چیست؟

مانده مرخصی به تعداد روزهایی از مرخصی استحقاقی سالانه گفته می‌شود که مورد استفاده قرار نگرفته و در پایان دوره کاری باقی مانده است. بر‌اساس ماده ۶۶ قانون کار در قراردادهای دائم، کارگر امکان انتقال حداکثر ۹ روز از مرخصی استفاده‌ نشده خود را به سال یا دوره بعد دارد.

محاسبه مانده مرخصی طبق قرارداد

پرداخت مبلغ مربوط به مانده مرخصی، منوط به پایان قرارداد یا قطع همکاری است. در ادامه به بررسی انواع قراردادها از نظر زمان خاتمه و نحوهٔ محاسبه مانده مرخصی در قانون کار می‌پردازیم:

قراردادهای دائم یا با مدت بیش از یک سال

در این نوع قراردادها از مرخصی‌های استفاده‌ نشده هر سال تنها امکان ذخیره حداکثر ۹ روز وجود دارد و روزهای مازاد بر آن از بین می‌رود. با این حال در سال پایانی همکاری یا هنگام اتمام قرارداد، مانده مرخصی بر مبنای ۲۶ روز محاسبه می‌شود؛ به این معنا که اگر کارگر در آخرین سال همکاری تا ۲۶ روز مرخصی استفاده‌ نشده داشته باشد، کل این تعداد روز در محاسبات لحاظ خواهد شد.

قراردادهای یک‌ ساله و کمتر از یک سال

در این دسته از قراردادها، تمامی مرخصی‌های استفاده‌ نشده قابل محاسبه و پرداخت است. در واقع کارفرما موظف است کل مانده مرخصی کارگر را بدون محدودیت محاسبه و تسویه کند. بنابراین، حکم ماده ۶۶ قانون کار به عنوان قانون مانده مرخصی مبنی بر ذخیره حداکثر ۹ روز مرخصی در سال، در این نوع قراردادها کاربردی ندارد.

مرخصی ماهانه قانون کار

مرخصی سالانه یا مرخصی استحقاقی، تعداد روزهایی است که یک کارگر یا کارمند می‌تواند بر سر کار حاضر نشود. برخی به اشتباه تصور می‌کنند، تعداد روزهای مرخصی به ازای هر ماه، ۲.۵ روز بوده درحالی‌که با تبدیل کردن آن به ساعات مشخص، مرخصی ماهانه قانون کار 15 ساعت و 53 دقیقه است. 

فرمول محاسبه مانده مرخصی

محاسبه دقیق مانده مرخصی و ارزش ریالی آن، بر مبنای حق‌السعی روزانه انجام می‌شود. حق‌السعی، به معنای کل دریافتی‌های مرتبط با کار در یک روز است.

فرمول محاسبه مرخصی کارگران و ارزش ریالی آن، بر مبنای حق السعی روزانه انجام می‌شود. حق السعی به معنای کا دریافتی‌های مرتبط با کار در یک روز است.

مرحله اول: محاسبه حق‌السعی روزانه

برای محاسبه، باید کل دریافتی‌های ماهانه (آخرین ماه یا میانگین) را جمع و بر تعداد روزهای ماه تقسیم کنید. فرمول مانده مرخصی به شرح زیر است:

حق‌السعی روزانه = (جمع کل دریافتی‌های ماهانه) ÷ (تعداد روزهای ماه)

• دریافتی‌های ماهانه شامل مزد پایه، بن مسکن، بن خواربار، حق اولاد، حق مسکن، پایه سنوات، حق جذب، فوق‌العاده شغل و سایر مزایای ثابت و مستمر.
• براساس آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، تمامی مزایایی که در زمان اشتغال دریافت می‌کرده‌اید، حتی مواردی مانند حق ایاب و ذهاب که مشروط به حضور فیزیکی است، باید در مبنای محاسبه حق‌السعی لحاظ شوند.

مرحله دوم: محاسبه مبلغ بازخرید

پس از به‌دست آوردن حق‌السعی روزانه، مبلغ بازخرید مرخصی به سادگی قابل محاسبه است:

مبلغ بازخرید مانده مرخصی = حق‌السعی روزانه × تعداد روزهای مرخصی استفاده‌ نشده

مثال نحوه محاسبه مانده مرخصی ۱۴۰۴

فرض کنید حقوق و مزایای ماهانه شخصی در سال ۱۴۰۴ به شرح زیر است:

حقوق پایه: ۱۰۳,۹۰۹,۶۸۰ پایه سنوات: ۲,۸۲۰,۰۰۰ حق اولاد: ۱۰,۳۹۰,۹۶۸
حق مسکن: ۹,۰۰۰,۰۰۰ حق خواروبار: ۲۲,۰۰۰,۰۰۰ حق جذب: ۱۰,۰۰۰,۰۰۰

مرخصی استحقاقی این شخص عبارت است از:

سال ۱۴۰۱: میزان مرخصی استفاده شده = ۱۱ روز و میزان مانده مرخصی: ۹ روز
سال ۱۴۰۲: میزان مرخصی استفاده شده = ۲۰ روز و میزان مانده مرخصی: ۶ روز
سال ۱۴۰۳: میزان مرخصی استفاده شده = ۸ روز و میزان مانده مرخصی: ۱۸ روز

طبق توضیحاتی که داده شد، در سال ۱۴۰۴ که آخرین سال کاری است باید تمام مدت مانده مرخصی محاسبه شود.

جمع حقوق و مزایای مؤثر در مانده مرخصی طی یک ماه (حقوق پایه + پایه سنوات + حق جذب): ۱۱۶,۷۲۹,۶۸۰ ریال
جمع کل روزهای مرخصی ذخیره شده: ۳۳ روز
حق‌السعی روزانه این شخص: ریال ۳,۸۹۰,۹۳۲ = ۳۰ ÷ ۱۱۶,۷۲۹,۶۸۰
مبلغ بازخرید مانده مرخصی 1404: ریال ۱۲۸,۴۴۰,۷۷۶ = ۳۳ × ۳,۸۹۰,۹۳۲

آیا به مانده مرخصی، مالیات تعلق می‌گیرد؟

براساس ماده 91 قانون مالیات‌های مستقیم، دستمزد مربوط به روزهای مرخصی استفاده نشده از پرداخت مالیات معاف است. یعنی کارگر برای حقوق ناشی از مرخصی‌های استفاده‌ نشده، مالیاتی پرداخت نمی‌کند و کارفرما هم نباید مالیات کسر کند. این قانون برای حمایت از حقوق کارگران در پایان دوره کاری یا پایان سال اجرا می‌شود.

آیا مانده مرخصی مشمول بیمه است؟

حقوق مربوط به مرخصی استفاده نشده معمولاً مشمول بیمه تأمین اجتماعی نیست؛ مگر قرارداد یا مقررات خاص کارفرما آن را تعیین کند. یعنی کارفرما حق بیمه بابت این مبلغ پرداخت نمی‌کند و سابقه بیمه مستقیم از آن محاسبه نمی‌شود؛ اما پرداخت نقدی آن به کارگر الزامی است و جزء مزایای پایان کار محسوب می‌شود.

مانده مرخصی در فیش حقوقی

در فیش حقوقی علاوه بر حقوق و مزایا، امکان درج مواردی مانند مانده مرخصی قابل پرداخت هم وجود دارد. درج این موارد در فیش حقوقی از چند جهت اهمیت دارد:

• مشخص شدن مانده مرخصی استفاده نشده برای کارگر و افزایش اعتماد
• مستندسازی پرداخت‌ها برای کارفرما، خصوصاً در صورت بروز اختلاف یا ادعای عدم پرداخت
• محاسبه دقیق حق بیمه و مالیات حقوق، چرا که اغلب این مزایا مشمول بیمه و مالیات هستند و باید در لیست حقوق و دستمزد لحاظ شوند.
• رعایت الزامات قانونی در ثبت و گزارش‌ دهی به سازمان های مرتبط مانند سازمان تامین اجتماعی و اداره مالیات

آیا مبلغ مانده مرخصی به ورثه متوفی تعلق می‌گیرد؟

در شرایط از کارافتادگی، بازنشستگی، از کارافتادن یا تعطیلی کارگاه، مانده مرخصی استفاده نشده به شخص کارگر یا ورثه او پرداخت می‌شود. این مبلغ جزء حقوق قانونی کارگر بوده و نمی‌توان از آن صرف‌نظر کرد. پرداخت مانده مرخصی به ورثه، یکی از تکالیف کارفرما و تضمین‌کننده حفظ حقوق مالی کارگر در شرایط خاص است.

بخشنامه محاسبه مانده مرخصی

بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۸۶۱ ـ ۱۳/۱۲/۱۳۸۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، صادره در پرونده کلاسه ۸۷/۸۷۴، دستورالعمل شماره ۳ اداره کل تنظیم و نظارت بر روابط کار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که موضوع نامه شماره ۲۸۱۰۵ ـ ۲۲/۳/۱۳۸۷ بود، ابطال شد. در پی این رأی، بخشنامه‌ای با عنوان «بخشنامه بازخرید مرخصی» در تاریخ ۱۶ فروردین ۱۴۰۰ صادر شد.

مطابق این بخشنامه، چنانچه کارگر قرارداد خود را فسخ کند یا رابطه کاری به دلایلی مانند بازنشستگی، تعطیلی کارگاه یا ازکارافتادگی کلی کارگر پایان یابد، کلیۀ مطالبات ناشی از مرخصی استحقاقی استفاده‌ نشده باید بر اساس آخرین مزد وی محاسبه و به او پرداخت شود. این مطالبات، علاوه بر مزد پایه شامل مزایایی نیز می‌شود که پرداخت آن‌ها منوط به حضور کارگر در محل کار است و این‌گونه مزایا نیز از شمول مطالبات مربوط به مرخصی ذخیره‌ شده خارج نخواهد بود.

جمع‌بندی

مانده مرخصی، یک حق قانونی با ارزش مالی واقعی برای کارکنان محسوب می‌شود. کلید محاسبه آن انتقال حداکثر ۹ روز مرخصی به سال بعد و مبنای پرداخت ریالی، حق‌السعی روزانه همراه با تمامی مزایا است. به نظر شما، آیا محدودیت انتقال ۹ روزه مرخصی به سال بعد، انگیزه کارکنان برای استفاده از فرصت استراحت را کاهش می‌دهد یا از انباشته شدن تعهدات مالی سنگین برای کارفرما جلوگیری می‌کند؟ نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول